Samræða um kvikmyndir  handrit 

tannhjól I  úr manni&verksmiðju  

Á móti þessu stillti Pasólíni einh verju sem hann kallaði ljóðræna myndavél þar sem myndavélin fær að tala, taka upp hlutina eins og þeir eru, þrengja ekki neinu upp á neinn heldur bara ljóð aungabliksins og þetta útfærði Pasólíni afskaplega vel - en ég var einhvern veginn ekki sáttur við að það kæmi eitt og útrýmdi öðru. Ég var búinn að vera að velta þessu mikið fyrir mér og þegar ég settist niður við að mynda Mann og verksmiðju þá var ég svo heppinn að gera það inni  í þessum þrönga ramma: Nú klippir þú ejsenstejnskt en myndar pasólínskt og sýnir fram á það að þetta getur átt saman og vegna þess að lýriska myndavélin hans Pasólínis var þarna á bakvið þá fékk ég mér besta ljósmyndara landsins með mér, við vorum bara tveir í upptökunum, hann Leif Þorsteinsson.  
Hann var flinkasti...sérstaklega flinkasti ljóssetjar i ... sem til var á þeim tíma og hafði það hlutverk eiginlega hjá mér íupptökunum að setja ljósið, gera myndirnar af þessum grófu vélum fallegar, áferðarfallegar, lýriskar. Og síðan sat ég semsé uppi með þetta efni, þessa lýrisku myndavél frá Pasólíni og Leifi Þorsteinssyni og sjónar- hornin upp úr reynslu minni af mörgum sumrum og settist yfir þetta í rúmt ár og klippti þetta saman. Vék aldrei frá prinsippum í ejsenstejnskri  klippingu, Pasólíni var nærstaddur í myndunum og þá fór þessi einkennilegi hlutur að þróast, sem að varð Maður og verksmiðja.  
  
tannhjól II:  úr manni&verksmiðju   
  
Svo fæ ég þetta frumsýnt á Edinborgarhátíðinni - og engri smá hátið - því það er afmælishátíð John Griersons og þá rennur það upp fyrir mér við ummæli þessasra kanónkarla sem þar eru að mér hefur ekki tekist það sem ég ætlaði mér -  að gera dæmigerða dokúmentarmynd - heldur fæ ég þessi ummæli:“hér er fætt eitthvað nýtt og kröftugt og óvænt" og það verð ég að játa að enn þann dag í dag hef ég ekki sjálfur verið í stakk búinn til að segja hvaða merkingu þessi mynd hefur. En einhverja merkingu hefur hún vegna þess að fólk endist í tíu mínútur til þess að horfa á hana og hún hefur verið túlkuð á jafn margvíslegan veg eins og þeir sem fjalla um hana. Hún hefur verið túlkuð sem lýsing á firringu ...   
   
Ari:   
Þú ert ekki sammála því?  
   
Þorgeir:  
Ég er sammála öllu. Höfundur hefur ekki leyfi til að hafa álit á verki sínu. Hún hefur verið túlkuð sem tjáning á eiturlyfjaástandi - á hátíð í Ástralíu - og hún hefur verið túlkuð sem allur skrattinn en það furðanlega er það að það sem hefur gerst, og er ekki nema að hluta til mér að þakka, er að þegar maður leiðir saman svona skarpar og þröngar andstæður og raunverulega vinnur þær út af alvöru og þrautsegju þá fæðist einhver ljóðagerð - og ljóð það merkir aldrei neitt eitt heldur merkir það marga hluti. Einhver var að segja að þetta væri um mannssálina í vélinni, annar sagði að  þetta væri um vélina í mannssálinni og mér er bara skítsama hvort heldur það er. Þetta er eitthvert samtal um form, um fyrirbæri, eitthvað sem ég held að hafi alveg sjálfstæða merkingu sem að ég sjálfur kemst örugglega aldrei alveg að ...   
   
Ari:    
Kom útkoman sjálfum þér á óvart?  
   
Þorgeir:    
Já, fljótlega fór hún að gera það daglega.  
   
tannhjól  - gamli maðurinn með nestisfötur   úr manni&verksmiðju  
   
Þorgeir:    
Já, fljótlega fór hún að gera það daglega .... því að útkoman úr þessu var eitthvað allt annað en ég hafði ætlað mér þannig að það má segja að ég leyfi sýningar á þessari mynd af því að hún er eina fullkomna misheppnunin sem ég hef gert ... ha .... heldurðu að það geti ekki verið?  
   
Ari:   
Maður og verksmiðja fékk góðar viðtökur í Skotlandi en Íslendingar voru ekki jafn hrifnir?   
   
Þorgeir:    
Nei, þeir einhvern veginn stilltu sig um öll hrifningaróp - og svona eftir á að hyggja þá er það mjög eðilegt. Ég fór mjög fljótlega að líta á það sem eðlileg viðbrögð. Þessi mynd er í sínu þjóðlega samhengi dáldið stórt stökk og ég var alla tíð afskaplega afslappaður gagnvart þeirri staðreynd því að ef að kanónur eins og John Grierson og fleiri guðir hafa sagt manni að þetta sé allt í lagi þá gerir það manni ekkert til hvað Eiði Guðnasyni finnst.  
   
Ari:    
Eiður Guðnason, fyrrverandi fréttamaður og núverandi sendiherra, henti fréttatilkynningu um viðurkenninguna í ruslið.  
  
úldin síld að renna inn í verksmiðjuna: úr manni&verksmiðju  
  
Þorgeir:    
Ég erfi það ekkert við hann. Fyrir upprennandi diplómat er þetta raunverulega skylduverk af því að frá landkynningarsjónarmiði er þessi mynd náttúrlega bara landráð, hún er hryðjuverk. Hún er niðurrif á mörkuðum og öllu því sem sendiherrar virða ... og ég ætla ekki að fara að vera með neitt þakkarávarp til Eiðs fyrir þetta en ég ligg honum  ekki á hálsi fyrir þetta. Hann hefur áreiðanlega gert það sem kallað er rétt.  
   
Ari:    
En enn þann dag í dag virðist þessi mynd eitthvað standa í mönnum. Karl Th. Birgisson blaðamaður segir eitthvað á þá leið að þessi mynd sé ekkert annað en frumstæð myndskeið, ef ég man rétt. Af hverju heldurðu að þetta sé?  
   
Þorgeir:    
Nú kvikmyndir eru ekkert annað en frumstæð myndskeið sem eru sett saman, þannig að þetta er rétt hjá honum líka.   
   
samklipp af kyndara, kvenfólki og vél:  úr manni&verksmiðju   
   
Ari:    
Skilja menn ekki þessa mynd?  
   
Þorgeir:    
Það vona ég ekki því ég skil hana ekki alveg sjálfur. Ég vona að það verði eitthvað eftir í henni ... sem á eftir að skilja. Hún varð að einhvers konar tilraun og hálfgerðu framúrstefnuverki.  
Nú, hún sló í gegn dáldið, svona meðal kvikmyndaáhugafólks í veröldinni en hún var svarthvít þannig að hún dó í tvo áratugi. Liturinn, litvæðingin helltist yfir og það seldist ekkert í sjónvarp og var hvergi nokkurs staðar sýnd í langan tíma á meðan að liturinn var að ganga yfir - sem tíska. Nú er þetta orðið allt miklu rólegra í dag, svarthvítt er notað með litnum og þá kemur hún ósköp eðlilega inn aftur.  
   
Ari:    
En þú ákveður að byrja að gera dokúmentarmyndir og lítur á það sem undirstöðu nútíma kvikmyndagerðar eða leikinna mynda ...   
   
Þorgeir:    
Það var litið á það þannig, það var sjónarmið evrópskrar kvikmyndasögu.  
   
Ari:    
Hvers vegna?  
   
Þorgeir:    
Það var nú fílósóferað margt um þetta. Kannski er þetta raunveruleikinn og ljóðið að talast við. Á þessum tíma var litið afskaplega stórum augum á hugtak, sem að má kalla trúverðugleika - átentisítet - og þótti nauðsynleg undirstaða; að  skila bakgrunni og umhverfi og öðru þannig að maður tryði því á þeirri stund sem maður sér hlutinn ... og í þeirri undirbyggingu allri saman var á þessum tíma litið á dokúmentið sem forstúdíu sem, kannski, álíka nauðsynlega þjálfun eins og teikning þótti fyrir málara. Sá sem ekki var búinn að læra að teikna eins og snillingur, hann gat ekki orðið málari og þannig var nú bara þessi hugsunarháttur ... en svo koma fyrirbæri eins og íslensk kvikmyndasaga sem er svo heppin að byggja á háþróaðri auglýsingakvikmyndagerð sem undirstöðu í staðinn og mér er farið að þykja það bara nokkuð spennandi tilraun með þá hluti.  
   
Ari:    
Markmið þess sem gerir auglýsingamynd er allt annað en markmið manns sem gerir heimildamynd?  
   
Þorgeir:    
... vegna þess að auglýsandinn - samkvæmt sínu starfi - þá stefnir hann á kaupandann eða kaupendurna og þá er farið  að horfa framhjá eða þá er búið að segja bless við húmanismann í mínum huga.  
   
Ari:    
Og trúverðugleikann kannski líka?  
   
Þorgeir:    
Ja, trúverðugleikinn er svo vítt hugtak að það getur átt við lygina líka. Það þurfa ekkert endilega að vera neinar  siðferðilegar skyldur á bak við trúverðugleika.  
   
Ari:    
En heldurðu að sú undirstaða sem við höfum fengið í auglýsingamyndagerð komi okkur að gagni í leiknum myndum?  
   
Þorgeir:    
Ja, hún verður að gera það, við höfum ekki annað. Við höfum ekki haft neina þjálfaðadokúmentarista.  
   
Ari:    
En þú hefur talað um það að þess sjáist merki í okkar kvikmyndagerð að við höfum ekki þessa dokúmentarhefð?  
   
Þorgeir:   
Já, já og ef þú bara ferð yfir þær myndir sem gerðar hafa verið hér þá er t.d. afskaplega sterkur landkynningarþáttur í  þeim öllum og landslagið er alltaf presen erað eins  og rjómaís sem verið er að selja - og fleira slíkt.  
   
Ari:    
Þú sagðir að tæknin hefði ekki verið neitt vandamál þegar þú byrjaðir kvikmyndagerð en það voru önnur vandræði, er það ekki? Það reyndist erfitt að finna fjármagn á þessum tíma.  
    
Þorgeir:    
Það var mjög erfitt að finna fjármagn. Það voru engir sponsorar á þessum tíma - nema kannski flugfélögin. Og ég reyndi líka við verkalýðshreyfinguna, atvinnurekendahreyfinguna en það fékkst eiginlega ekkert út úr því  ...  
   
Ari:    
En þér tókst samt að öngla saman fé fyrir Manni og verksmiðju. Hvað með aðrar myndir sem þú gerðir, hvernig voru þær fjármagnaðar?  
    
Þorgeir:    
Þær voru fjármagnaðar með sponsorum - með allt of litlu fé og alltof stórum hugmyndum sponsoranna um hvað ætti að koma fram. Þannig að sem heildarverk voru þessar myndir alltaf vonlausar en ég vann þær alltaf m.a. til þess að halda mér í þjálfun í að mynda og klippa.  
   
Ari:    
Það er meðal annars ástæðan fyrir því að þú leyfir ekki sýningar á þeim?  
   
Þorgeir:    
Já, ekki sem heilum verkum, ég geri það ekki.  
   
Ari:    
Þorgeir, við erum búnir að ræða aðeins um Mann og verksmiðju sem var dálítið óvenjuleg dokúmentarmynd eða kannski var þetta ekki dokúmentarmynd ... eða varð það ekki á endanum, á ég við?  
    
Þorgeir:    
Ja, dokúment er hún vegna þess að allt sem er í henni er staðreynd ...  

Ari:    
En þú hefur gefið henni þetta heiti: myndljóð.  
   
Þorgeir:    
Ég hef gefið henni þetta heiti af,   kannski, svolitlum hroka en ég held ég geti nú staðið við það.  
   
Ari:    
En þú gerðir aðrar hefðbundnari myndir eins og t.d. Grænlandsflug?  
   
Þorgeir:    
Já, hún er náttúrlega bara reportage. Það liggur í vinnubrögðum hennar. Ég fór bara þennan eina skottúr með myndavél og við vorum í, held ég, í þrjá daga og flugum meðfram allri austurströnd Grænlænds og stoppuðum á þremur stöðum   
og ég bara reporteraði.  
   
Ari:   
En það eru mörg falleg myndskeið í henni.  
   
Þorgeir:    
Þetta eru falleg svæði og myndræn svæði og einhverju af því náði ég þarna inn.  
   
trumbusöngur - flugvélarskuggi - börn hlaupa:  úr grænlandsflugi   
    
Ari:   
Þú gerir fleiri myndir þarna á þessu tímabili: Að byggja.  
   
Þorgeir:    
Já, hún er um Kópavog, kostuð af Kópavogsbæ.  
   
Ari:    
Þetta er barnamynd eða hvað?  
    
Þorgeir:   
Ég tók inn í hana líkingu. Kópavogur var yngsti bær á landinu á þeim tíma, að meðalaldri. Ég held að yfir 50% af íbúunum hafi verið á barnaskólaaldri og innan við það. þannig að ég einbeitti mér svolítið að börnunum og reyndi að ná inn í þetta hvernig barnaleikvellirnir spegluðu annan þátt í bænum, þ.e.a.s. byggingarstarfsemina. Það var dálítið gaman  að því hvernig leikir barnanna spegluðu byggingarvesenið á foreldrunum og leikvellirnir voru byggingaleikvellir þar  sem krakkarnir fengu efni og smíðatól og voru að smíða. Kannski, ef einhver kafli í þeirri mynd er nýtanlegur þá er það barnaleikvallarkaflinn.  
   
börn að smíða hús  úr að byggja   
  
Ari:   
Síðan byrjarðu á röð mynda sem þú gerðir samnig við Menntamálaráðuneytið um ....  
  
Þorgeir:   
Nei, það var Sjávarútvegsráðuneytið og samkvæmt þeim samningi var meiningin að gera stuttar myndir, kannski árlega eða svo, hverja fyrir sig um afmarkað svið útvegs eða fiskverkunar. Ég var búinn að gera stutta mynd, Róður, um vetrarvertíðina - um línuveiðar á vetrarvertíð - lá yfir því eiginlega alla vetrarvertíðina. Í þeirri mynd er líklega akkúrat það sem ég hafði ætlast til. Það eru kannski tvö, þrjú atriði sem ég hefði getað notað seinna alveg skammlaust í stærri mynd ...  
  
úr róðri    

1.  Áhöfn við matborðið  
      Fréttaþulur í útvarpinu: Óttast er að um 60 japanskir sjómenn hafi drukknað úti fyrir ströndum  
       Japans í ofviðri, sem þar geysaði í gær og í morgun. Að minnsta kosti þrjátíu og eins  báts  er   
        saknað   
2. requiem kaflinn       tónlistin  eftir Mozart  

3. landstímið  
     Skipstjórinn í talstöðinni: ... já, brennsluolíu, Kalli, og mann til að athuga þetta ... (ögn síðar)  
     Keflavík -Freyja Gk 110 ... já, sæll og blessaður, heyrðu, heldurðu að þú hringir í Nonn&Bubb fyrir  
     okkur, þarna í Sandgerði - þrjú atriði: þrjú kíló súpukjöt, tvö kíló kindahann, eða bara hakk, og 10  
     lítra af mjólk ... við er- um í landi klukkan hálf sjö - átján þrjátíu - og ég læt vita klukkan sex ef það  
    breytist eitthvað ... blessaður.  
  
Þorgeir:    
 ... því að hugmyndin var sú að gera kannski svona tíu, tuttugu og fimm svona stuttar myndir um einstök svið og steypa síðan efni úr þeim saman í kannski klukkutíma, hálfsannars tíma mynd sem fjallaði almennt um þessa undirstöðu atvinnuvegi okkar. En það plan strandaði nú á kannski mjög eðlilegum hlutum. Ég þótti ekki nógu gefinn fyrir að hafa hlutina puntaða. Á endanum stillti Lúðvík mér upp gagnvart því að annaðhvort myndaði ég það nýjasta og fínasta og flottasta á hverju sviði, eða ég hætti þessu og ...  
   
Ari:   
Þetta var síðasta myndin sem þú gerðir á þessu tímabili.  
   
Þogeir:   
Já, þegar ég stóð frammi fyrir þessari afstöðu Lúðvíks og ráðuneytisins, að það væri ekki hægt að fá að semja um að vinna í þokkalegu frelsi, einstaklingsfrelsi eins og höfundarfrelsi - heldur væru þessir skilmálar allir - að þá bara missti ég áhugann á verkefninu og faginu og hreinlega tók þá ákvörðun að hætta við þetta bax.  
   
Ari:   
Var það erfið ákvörðun?  
   
Þorgeir:    
Ne-í, hún var ekkert erfið. Hún var eins og hver önnur nauðung sem upp á mann kemur. Ef maður er að gera eitthvað   sem af slíkum ástæðum er ómögulegt þá er það nokkuð sjálfsagður hlutur að hætta. Ég get verið eins ósammála þessu sparifataprinsippi sem stoppaði mig eins og mér sýnist, en ég hef engan rétt til þess að segja að það sé út af fyrir sig rangt og ef að eitthvert samfélag vantar ekki myndir af sér öðruvísi en í sparifötunum þá er það náttúrlega bara samfélag sem á að fá myndir af sér í sparifötunum.  
   
Ari:    
Málið var það semsé að þú sýndir línuveiðarnar eða fólkið, mannskapinn um borð, kannski of raunsætt.  
   
Þorgeir:    
Ja, sko það sem meðal annars bar á milli var að það var þarna maður um borð, sem var búinn að vera árum saman á Litla-Hrauni, eins og er í öllum skipshöfnum.  Þetta var nú gamall bátur, var ekki málaður sérstaklega eða viðgerður til myndatöku en mikill heiðursbátur og áhöfnin var svona eins og áhöfn á meðal stórum vertíðarpung er og þannig vildi   ég hafa þetta. En það kom semsagt í ljós eftir þessi læti sem urðu út af þessu að það var óskað eftir öðru. Það var óskað eftir einhverju fagi sem að auglýsingastofurnar síðan hafa, sýnist mér, verið að afgreiða og í dag er til nóg af myndum    um okkar fínustu og flottustu báta með milljarða tækjum í brúnni og allt þetta.  
   
Ari:   
Myndin þótti semsé ekki nógu góð landkynning?  
   
Þorgeir:    
Eitthvað svoleiðis. Þetta er kannski eðlilegur hlutur hjá smáþjóð. Gagnvart sálfri sér eru smáþjóðir alltaf með smáþjóðarsál og óskamynd af sjálfri sér og ef eitt nútmíma skip með fullkomnum búnaði er komið inn í landið þá vilja menn ekki sýna neitt annað  - og ég er ekkert að liggja mönnum á hálsi fyrir þetta en mér finnst svona heldur verra ef það verður til þess að forsóma að geyma myndir um kjör fólks almennt, um hlutinn eins og hann gekk raunverulega fyrir sig. En það er nú einmitt meinið að smáþjóðir vilja ekki alltaf láta sýna hlutina eins og þeir ganga fyrir sig. Þær eru svo lítið nær óskadraumnum um sjálfar sig og það er allt í lagi. Ég get ekki farið að predika neitt í þeim efnum.  
  
afkynning   
© 2002 leshús og fossafélagið titan     
framleidd með stuðningu kvikmyndasjóðs     
ráðgjafi: kristín pálsdóttir 
þakkir til vilborgar dagbjartsdóttur - rúv og íslensku kvikmyndaakademíunnar 
  

English version of the unabridged manuscript is in process 
 
 home to index 

Ari:  
You would not agree to that?  

Thorgeir:  
I would agree to anything. An author should not interpret the meaning of his own work. In Melbourne Man and factory was defined as the vision of a druggatic - and what not? The magic is that when you mix sharp contrast in a sufficiently narrow way, sincerely elaborating them with endurance you inevitably happen to find some poetry, in spite of all intentions, and a poem never has a single meaning, its meaning is more complex. Someone has said that Man and factory was treating the human soul of the machine, another intellectual has described it as meditation on the machine of the human soul. I don’t care a shit as long as I am allowed to see it as a dialogue on forms, phenomena, something with a meaning of its own, something that I myself certainly never hope to be able to capture and explain entirely ...   
  
Ari:  
The outcome really astonished you?  
  
Thorgeir:  
Yes, soon it began astonishing me daily.   
  
dark wheel II - old man with buckets from man and factory 
  
Thorgeir: 
 ......while the outcome differed more and more from my original intention so you might as well suggest that I allow  official projections of this film because it is my only totally  disastrous mis-hit  ...ha ... what do you think?   

Ari:  
Man and factory was excellently received in Scotland but Icelanders were not half as eager about it?   

Thorgeir:  
No, they managed to control all cries of approval - and later I saw their reservation as a very natural attitude. In the national context this film was to big a leap into the future. But from the beginning I was completely relaxed about this. If canon people like John Grierson agreed to what I had been trying to do I saw no reason worrying about Eidur Guðnason’s opinions.   
  
Ari:  
Eidur Gudnason, former reporter of The State television and now ambassador of the State threw a press release about you success into the dust bin?  
  
rotten herring runing into the factory from man and factory  
  
Thorgeir:  
I don’t reproach him for that. As a becoming diplomat he was only doing his duty and stopping all appraisal of this hideous work, that was betraying the shining image of Iceland in a terrorist manner, and probably destroying our markets - as he would have seen it  ...  and even if I am issuing no formal thanks to Eidur for  this I do not reproach him for it. He certainly was doing what his people would exactly have called the very correct thing.   
  
Ari:  
But to this date some people here seem to stick to a reserved attitude. Karl Th. Birgisson recently said in the press that Man and factory was nothing but a row of primitive sequences, if my memory is not failing. Why is he saying that?  
  
Thorgeir:   
Well, by definition a film is nothing but primitive sequences cut together one after the other. He seems to be at least as correct as Ambassador Gudnason.   
  
montage of  a worker - pinup pictures and machines from man and factory  
  
Ari: 
Do people have problems understanding the meaning of this film?  
  
Thorgeir:  
I hope so: as I have had problems, myself, analyzing it. I expect some of it ... at least ... may for a time remain unanalyzed. This film turned into an experiment and was even called avant-garde. Well, it had success among film lovers in the world, but it was black and white and drowned for decades in the color wave and no television sales were possible nor was it shown in cinemas while the color was in fashion. Today the situation has normalized and film makers even mix color with black and white so Man and factory could, for that reason, well have a comeback of some kind.  
  
Ari:  
But you decided to start your career with documentaries and you had seen this as a necessary preparation before going into feature films ....  
  
Thorgeir:  
This was the general attitude of European film history at the time.  
  
Ari:  
Why?  
  
Thorgeir:  
There was a lot of philosophy on this. Perhaps a dialogue of reality and poetry was seen as a good preparation. In this period the idea of authenticity always was in the foreground and was considered as an essence to almost anything in films - a necessity for anyone wanting to deliver films apt to be believed instantly by the spectator - in this period the documentary was inevitably the first duty of a film director - in the same sense that drawing was the first exercise for anyone who wanted to become a painter. Someone who was not already a master with the pencil could never hope to become a good painter. This simply was in the air at that time - and should not be forgotten ... even if Icelandic film history has happened to grow out of a highly cultivated industry of advertising films, completely free of any influence from documentary humanism - which is a  strangely  exciting and a highly experimental entrance into the world.  
  
Ari: 
But the aim of the advertiser is fundamentally different from the aim of the documentary producer?  
  
Thorgeir:  
 - while the advertiser - professionally - targets his work towards the buyer or groups of buyers and doing so he has said good buy to humanism - as far as I can understand.  
  
Ari:  
And to authenticity as well?  
  
Thorgeir:  
No, authenticity is more flexible a concept and could even fit to most lies. Authentic- ity has no moral duties to fulfill.  
  
Ari:  
But do you really believe that any real feature tradition can be founded on advertisement training alone?   
  
Thorgeir:  
Hardly, but the ad-training will have to do for us as we never had enough documentarists to support  any school in that field.  
  
Ari: 
But you have repeatedly mentioned that the absence of documentary humanism in our film history is obvious?   
  
Thorgeir:  
It certainly is, by just calling any  typical Icelandic feature film to your mind you realize that tourist attraction is a dominating factor in most of them, the landscape is mostly presented like an ice-cream for sale - and so on.   
  
 Ari:  
You said that the technics had been no problem in the beginning of your production, but there were other problems, I presume. It would have been difficult to find any capital at the time?    
  
Thorgeir:  
There were no funds, there were few sponsors at that time - except perhaps two airway companies. I turned to the ...  Labor Movement, I contacted the Organization of the Industries. There was practically nothing to have anywhere  ...   
  
Ari:  
Man and factory was financed by your own money. What about your other films, how did you finance them?   
  
Thorgeir:  
They were financed by sponsors with far too little money and far too dominating att itudes from the sponsor side - about their content. In totality these films were hopeless from the beginning but I worked on them to keep in a sort of form -  technically.  
  
Ari:  
That would be one of the reasons that you don’t allow them to be shown in public?   
  
Thorgeir:  
Not in their totality, that I don’t allow.   
  
Ari:  
Thorgeir, we have discussed Man and factory as an unconventional documentary - or perhaps it was not a documentary, or did not end up as a typical documentary film, I mean?   
  
Torgeir:  
Well, a documentary it is, all its factors are based on reality ...   
  
Ari:  
But you have called Man and factory a creative - or a poetic - documentary.  
  
Thorgeir:  
In my arrogance I have given such names to the film. In hope of being able to justify such names.  
  
Ari:  
But you produced other more conventional documentaries like Flight to Greenland, for example?   
  
Thorgeir:   
Well, that was only a reportage. A typical reportage. I went there on one short flight trip with my camera, for  three days, I believe, we covered most of the east cost of Greenland stopping at three different places. This was only a reportage.  
  
Ari:  
There are some wonderful shots in this film.   
   
Thorgeir:  
Greenland is very photogenic and I might have caught some of it through the lenses.  
  
drummer singing - shadow of a plane - running  kids  from flight to greenland  
  
Ari:  
Another film you did in those years: Construction?  
  
Thorgeir: 
Yes, on Kopavogur and sponsored by the municipality of Kopavogur.  
  
Ari:  
This was a film for kids?   
  
Thorgeir:  
It was partly based on a reference to the fact that Kopavogur, in average, was the youngest community of the country. I think that over 50% of the inhabitants were school kids and still younger. I wanted to mirror these statistics by covering some material from official playgrounds that were typical for this period i.e. playgrounds where the kids had tools and material for building their small houses, imitating the endless house constructions of their parents so typical for those ears. This sequence still might have some value as a description of the spirit in those days.   
  
young carpenters  from construction 
  
Ari:  
Then you signed a contract with the Ministry of Education about ....  
  
Thorgeir:  
No, the Ministry of Fisheries contracted me to do a series of short films, perhaps a film each year, on different aspects of fishing and fish industry. I finished the first one, called Fishermen, treating the winter season - line fishing in the winter - I had been shooting from January to April - most of the winter.  In this film you would find sufficient material on that season to apply in a longer film on the general subject - fishing and fish industry....   
  
from fishermen: 
   
1.  the crew at lunch 
     news from the broadcast: 60 Japanese fishermen are feared to have drowned in a powerful storm yesterday and this morning. At least 31 boat is missing ...  
   
2. the requiem  sequence     music  by Mozart. 

3. on the way back home 
   the captain radioing: ... yes, some fuel, Kalli, and technicians for the control ... (little later) Keflavik - Freyja GK 110  ... yes, hi, listen, would you phone Nonn&Bubb for us, in Sandgerdi yes - three items: six pounds of cheap mutton, four pounds of hacked mutton, or any hacked meat, and three gallons of milk ... we are arriving half past six - eighteen thirty - and I shall inform if there will be a delay ... good bye ...   
  
Thorgeir: 
.....as the idea was to produce perhaps ten, twenty, twenty fife short films on different aspects and later select the best of the material for a perhaps 90 to 100 minutes covering all the aspects of our fundamental trades. But that plan soon  stranded due to, perhaps, very normal reasons ... My taste was not sufficiently refined. And fin- ally Minister Josepsson placed me before an ultimatum; either I would film the most recent and smartest equipment on each field, or my contract was out ....   
  
Ari:  
And this was the last film you finished, then?.  
  
Thorgeir:  
Yes, facing this attitude of the Minister, that my freedom of expression was not negociable, and my personal rights could not be a part of our contract - instead of all this restrictive conditions - I simply lost all interest for the subject and for filming in general, and I decided to  turn to  another profession.   
   
Ari:  
Was this a hard decision to make?   
  
Thorgeir:  
No, not much harder than any other forced necessity you meet. If your occupation is made impossible by such  conditions there is no alternative, you quit. You may disagree as much you like on the dress-up principle that stopped you ... but I neither had the right nor the power to demonstrate my disagreement or even to mention it. If a society wants only to be pictured in festive clothes there we have a society that should be pictured in festive clothes only.   
  
Ari: 
The point was that you had pictured the line-fishers, the crew of the boat, perhaps, with too much realism?  
  
Thorgeir: 
Well, to the disliking of the Minister there was a jailbird on the crew, someone who had been sentenced, altogether, to years of imprisonment, like on any other crew of the fleet. The boat was old and outdated and I did to have it repainted for its participation in the film. But it was a boat with great history and a typical crew - as I had wished to have. But in all the hectic discussions it gradually became clear that they had wished for something different, something that advertising specialists, obviously, have been doing for them ever since, filming the most recent luxury vessels  with million dollar equipments on board - and all that.  
  
Ari:  
The picture was, so to say, no good as sales propaganda?   
  
Thorgeir:  
Something of  that kind. Which may be a normal attitude of a small nation. The identity of a small nation always has a limited self confidence demanding a wishful picture of itself. If a ship with luxury equipment is there people naturally want nothing else to be shown to foreigners - I understand this - but what worries me is that such an attitude limits all objective exposure  and preservation of pictures from a more real life and everyday routines. To a considerable extend. That is our handicap: a small nation is shy to show its realities in full. Wishful pictures are more important  to its identity.   
But preaching one way or the other on that subject never was  my department.