ÞÞ:   
Áttu við lögregluofbeldi?   

ÖB:   
Ég á við Skaftamálið.   

ÞÞ:   
Einhvern veginn lá þetta mér á hjarta. Maður getur náttúrlega ekkert svarað því af hverju maður er að skipta sér af því sem ekkert kemur manni við. Heitir það ekki bara slettirekuskapur?    

ÖB:   
Ja, þú fórst alla vega ekki bónleiður til búðar.   

ÞÞ:   
Nei, á endanum hefur þetta fengið svona einhverjar undirtektir.   

ÖB:   
Kann rótin að þessu máli að vera sú að þér sé í nöp við löggæslu.   

ÞÞ:   
Nei, ég held að það sé af og frá. En ég hef verið dálítið með hugann - kannsi frá upphafi alveg - við ýmsar tegundir af valdi. Mér hefur verið það hugleikið alla tíð. Ég veit ekki af hverju - mér er ekki sama hvernig farið er með vald. Ég held að þetta sé nú einn af undirstöðuþáttunum í lífinu. Mannleg samskipti markast oft mikið af alls konar valdi. Og það er mjög mikilvægt hvernig farið er með það. Og mér hefur alla tíð verið uppsigað við þá sem misbeita valdi sínu. Í þessu máli var fyrir hendi - og ég tek það fram að ég vissi það  frá upphafi að þetta [sem ég lýsti í greininni 1983] var ekki hið almenna ástand lögreglunnar heldur var innan lögreglunnar ákveðinn minnihluti af hreinum hrottum og ofbeldismönnum sem misnotuðu vald sitt gagnvart fólki þegar það var drukkið eða á annan hátt veikt fyrir, og mér fannst þessi minnihlutahópur hafa alltof mikið að segja fyrir ímynd  lögreglunnar [ út á við] og störfin. Af sjálfu leiðir að þessi manngerð ræður alltaf meiru heldur en góðmennin. Ég tók það fram þegar í upphafi og tek það fram enn að innan lögreglunnar eru hrein göfugmenni. Og mikill meirihluti, yfirgnæfandi meiri hluti þeirra eru ágætismenn. Mínum skrifum var beint gegn þessum ráðríka minnihluta sem ... og kannski hef ég bara verið misskilinn.    

ÖB:   
Ertu að segja að þarna séu altsvo sadistar sem eru að fá útrás fyrir sadisma sinn á launum hjá því opinbera?   

ÞÞ:   
Já, að vísu ekkert á háum launum frekar en aðrir opinberir starfsmenn. En þar sem ég hef kynnt mér lögregluofbeldi erlendis ... vandamálið er það sama í öllum löndum. Þetta er ekki bundið við okkur hér.   

ÖB:   
Er þetta ennþá til innan lögreglurnar, heldurðu?   

ÞÞ:   
Það kom upp ljótt mál í fyrra, en mér virðist - hvort sem það er fyrir áhrif þessa gauragangs í mér eða ekki - þá virðist mér ástandið hafa batnað. Ég held líka að aðstaðan til þess að líta eftir þessu hafi batnað mjög með tilkomu Lögregluskólans þar sem þessir menn eru menntaðir, og um leið og þeir eru menntaðir er hægt að prófa þá. Það er ákveðin skapgerð sem ekki á heima í þessu starfi.   

ÖB:   
Þorgeir, geturðu haft eftir orðrétt þau orð sem þú varst sakfelldur fyrir?   

ÞÞ:   
"Ekki man ég nú lengur það kvæði, sagði skáldið og var horfinn bak hörginum." Nei,ég get það ekki.    

ÖB:   
Þegar þú skrifaðir þessa grein, áttirðu von á því að svona færi?   

ÞÞ:   
Neí, áreiðanlega ekki. Og sannast sagna hafði nú verið almennt litið á svona dóma fyrir meiðyrði sem bara brandara. En einhvern veginn  ... þegar ég stóð frammi fyrir þessu: að borga einhvern 75 þúsund kall og hljóta bara "heiðurinn" af því að hafa verið dæmdur ... þá gat ég ekki sætt mig við það. Líka af því að mér þótti sem dómsvaldið hefði ekki farið að settum reglum, saksóknarvaldið þaðan af síður. Þar rakst ég semsagt á annað viðfangsefni á þessu sama sviði valdsins ... mjög mikla meinbugi á íslensku réttarfari ... og ég kynnti mér það að þeir meinbugir - í kringum Sakadóm í þessu tilviki  - voru hættulegir. Það skiptu tugum á ári sjálfsmorðin út af þessari misbeitingu dóms- og saksóknarvalds sem þarna var fyrir hendi. Og það lá mér á hjarta líka ...    

ÖB:   
Hefurðu eitthvað fyrir þér í þessu?   

ÞÞ:   
Ja, ekkert sem ég get beinlínis sannað, en félagsráðgjafar sem ég tek mark á hafa skotið tölum á þetta, en slíka hluti er erfitt að sanna. Og ranglætið sem viðgekkst í Sakadómi fram að þessum tíma það getur enginn ímyndað sér nema að lenda í því. Skipulagið var þannig að það var náttúrlega leikur einn fyrir alls konar smákrimma að ... þeir spiluðu á þetta kerfi eins og gamla fiðlu ... en þegar heiðarlegt, einlægt, einfalt fólk lenti í þessari maskínu þá missti það grundvöllinn. Því það að missa réttaröryggi sitt, það eru engin gamanmál. Maður missir hreinlega jörðina undan fótum sér. Þetta var eitt, og í annan stað gat ég ekki fellt mig við það að vera dæmdur - með réttu eða röngu - eftir 108. grein hegningarlaganna þar sem stendur að það sé refsivert að segja sannleikann. En skilgreiningin á sjálfu málfrelsinu - sem stjórnarskráin nefnir altént þó ekki sé farið eftir því - er svona: málfrelsi er rétturinn til að segja sannleikann eftir bestu vitund og í réttmætum tilgangi. Það fannst mér að ég hefði gert og ég gat ekki sætt mig við það að til væri lagagrein sem heimilaði sektir og málskostnað fyrir að segja það sem er innan [svona þröngra] skilgreiningarmarkra málfrelsis. Það er að segja: þetta er síendurtekinn sami hluturinn. Ég mæti valdi sem verið er að misbeita og get ekki sætt mig við það.    

ÖB:   
Þorgeir, ja, næst liggur við að spyrja ... eftir þessar upplýsingar ... þú segir í stuttu máli, að þú vitir til þess að menn hafi svipt sig lífi eftir að hafa lent í hakkavél dómskerfisins ...    

ÞÞ:   
Þetta er glannalegt orðalag eins og oft hjá mér.   

ÖB:   
... og þarna sé oft um saklítið fólk að ræða sem lendir í þungum dómum ...   

ÞÞ:   
Nei, það er ekki það. Það eru sjálfar aðferðirnar í Sakadómi þar sem sakadómarinn situr og fer ekki bara með það dómsvald sem hann á að hafa heldur fer hann með saksóknarvaldið líka. Það er afskaplega mikilvægt í réttarkerfinu að greina á milli saksóknarvalds og dómsvalds. Vegna þess að dómarinn á að vera óháður. Sakborningur sem er þriðji aðilinn í þessu máli, hann á að geta treyst því að hvor um sig sé óháður, annar sér um að leita uppi brot hans og saksækja hann, hinn sér um að dæma ... eftir að sakborningur hefur svarað ásökunum ... á hann að dæma réttlátlega og sjálfstætt. En eins og þetta hefur verið í Sakadómi hjá okkur þá situr sakadómarinn - í flestum málum - þá situr sakadómarinn með bæði saksóknarvaldið og dómsvaldið. Það er að segja: dómsvaldið birtist sakborningnum sem tvíefldur fjandmaður. Og enginn hlutlaus aðili viðstaddur. Þannig er tilfinningin fyrir þessu. Og þá missir maður það sem kallað er réttaröryggi, það er að segja grunninn undan fótunum á sér. Og það var þetta sem ég kærði til Strasborgar en fékk ekki viðurkennt. Mér tókst líklega að sýna alveg fram á að þetta gerðist hérna. Mannréttindadómstóllinn ansaði því þó engu. En það gerir að vísu ekkert til, úr því að þessu atriði hefur verið breytt í nýjum réttarfarslögum sem ganga í gildi núna 1. júlí ... um meðferð opinberra mála. Þar er saksóknari skyldaður að senda fulltrúa sinn eða mæta sjálfur í hverju einasta máli. Þannig að frá 1. júlí stendur sakborningurinn gagnvart rétt sköpuðu dómsvaldi og rétt sköpuðu saksóknarvaldi og hefur réttaröryggi og full mannréttindi.    

[og hér  má skjóta því inn, að Mannréttindadómstóllinn hafði beðið fram yfir alla lögskipaða fresti með það að kveða upp dóminn, og starfsfólk dómstólsins gaf þá skýringu á drættinum,  þegar eftir var leitað, að  forseti dómsins vildi sjá nýju íslensku lögin um  meðferð opinberra mála komin í höfn, áður en dómarar hans kvæðu upp þennan dóm, enda mundi gildistaka nýju laganna hafa áhrif á efni dómsins. Það  er því ljóst að beint samband hefur verið á milli  "Þorgeirsmálsins" og gildistöku laga nr. 19/1991, en þau tóku gildi í júlíbyrjun 1992. Eins má nú (1998) rifja það upp, að  dómsmálaráðherra skipaði lögfræðinganefnd strax í júní 1992 í framhaldi af dómi Mannréttindadómstólsins. Sú nefnd beindi tvennum tilmælum til Alþingis: að Mannréttindasáttmáli  Evrópuráðsins fengi lagagildi hérlendis og að 108. greinin yrði fjárlægð úr hegningarlögunum.  Hvoru tveggja ráðinu fylgdi Alþingi mjög fljótlega. Og löggilding  mannréttindasáttmálans kallaði  á endurbætta stjórnarskrá (einkum mannréttindakaflann),  sem raunar var samþykkt á hátíðafundi Alþingis þann 17. júni árið 1994. Það má því segja að Frakklandsferðir Þorgeirs hafi dregið nokkuð vænan dilk á eftir sér.]    

ÖB:   
Þorgeir Þorgeirson rithöfundur, þú sem, ja, Evrópumethafi í lögfræði um þessar mundir. Getur þú haldið að þér höndum. Ertu ekki nauðbeygður til að berjast við þetta rangláta réttarkerfi sem hér ríkir?   

ÞÞ:   
Þessi nýju lög eru vissulega mikil réttarbót og mér finnst það liggja í loftinu núna ... ég held að það séu einhver vegamót í þessu. Mér finnst liggja í loftinu núna ákveðinn vilji til að ræða þessi mál og gera á þeim bót. Þetta er partur af miklu miklu stærri vanda sem við verðum marga áratugi, kannski aldir að glíma við: Allt pólitískt, þjóðfélagslegt vald á Íslandi er ranglega upp byggt. Það er arfur frá nýlendutímanum. Hin rétta lýðræðislega skipting í framkvæmdarvald, dómsvald og löggjafarvald er skökk hjá okkur. Framkvæmdarvaldið kúgar dómsvaldið. Dómsvaldi er dreift út um öll ráðuneyti, nægir að nefna mál Skúla Alexanderssonar: hann var dæmdur í fésektir upp í Sjávarútvegsráðuneyti þó að það standi í annari grein Stjórnarskrárinnar að dómarar skuli fara með dómsvaldið. Mál Soffíu Hansen væri ekki til ef farið væri að stjórnarskrá í barnaverndarmálum. Þar er dómsvald falið barnaverndunarnefnd á vegum ráðuneytisins en ekki hlutlausum dómstóli eins og segir í annari grein stjórnarskrárinnar. Þess vegna gátu Tyrkir farið að kenna okkur mannréttindi í því máli og vísuðu til Strasborgar. Þess vegna þarf að reka málið árum saman kannski í Tyrklandi. Af því að það var ekki lögmætur dómstóll sem skar úr um forræði barnanna (hér) . Semsagt: ég held við höfum búið við, og búum enn við allt of sterkan arf frá konungsveldinu. 108. greinin sem ég minntist á hún er síðan 1849, upphaflega er hún verndarákvæði fyrir konungsböðulinn sem 30 þúsund opinberir starfsmenn á Íslandi njóta enn þann dag í dag. Þetta er skakkt. Og ég held að skekkjan sé afskaplega mikil í grunninum sjálfum: að íslenskt vald, þjóðfélagslegt vald það er ekki réttilega lýðræðislega skipt. Það er ennþá (of mikið) í laginu eins og konungsvaldið var. Pólitískt vald á Íslandi hefur eðli konungsvaldsins. Þess vegna er svona mikið um geðþóttastjórn hér. Annað hvort fer þetta versnandi þangað til allt hrynur alveg gjörsanlega saman - ef það er ekki hrunið þegar - eða það verða á þessu endurbætur.   

ÖB:   
Lítur þú þannig á, Þorgeir, að Mannrétindadómstóllinn í Strasborg sé að dæma lögin ómerk eða dæma dómarana sem dæmdu þig?   

ÞÞ:   
Þarna skulum við passa okkur mjög á orðalagi. Mannréttindadómstóllin í Strasborg hefur enga lögsögu á Íslandi. Hann er alþjóðlegur dómstóll og hefur ekki rétt til að segja: þetta eru ólög. Löggjafarvaldið hér á Íslandi er hjá Alþingi, dómsvaldið á að vera hjá dómstólunum, framkvæmdarvaldið hjá ráðuneytunum. Því segir Strasborgardómstóllinn einvörðungu: Í þessu (Hæstaréttar)máli hér, sem dæmt hefur verið svona - og hann tekur fram: þótt dæmt sé eftir hefð, segja þau - þá brýtur þetta( dómur H. Í.) í bága við grundvallaratriði 10. greinar Mannréttindsáttmálans, það er að segja málfrelsisákvæðið. Og auðvitað þýðir þetta að, alla vega, sá praxís sem viðhafður hefur verið í Hæstarétti Íslands  gagnvart þessari grein hann er mannréttindabrot. En Mannréttindadómstóllinn mun aldrei nokkurn tíma segja: Þessi lagagrein er röng. Vegna þess að það er ekki innan þeirra umdæmis ... en auðvitar er í raun og veru verið að segja það. Og auðvitað á það að vera okkar stolt og metnaður að breyta þessari grein eða leggja hana niður - svo ég fari nú enn að hjakka í þessu sem ég er með á heilanum.    

ÖB:   
Þorgeir, rétt í lokin, skondna hliðin á þessu máli? Hvernig lítur hún út í þínum augum?   

ÞÞ:   
Hún lítur þannig út að löggjafarvaldið á Íslandi hefur þegar tekið til greina öll þau atriði sem mér tókst ekki að hafa í gegn í Strasborg - í nýju lögunum um meðferð opinberra mála - en mér heyrist á ráðamönnum í dag að það sé að einhverju leyti metnaður þeirra að reyna að setja 108. greinina á og láta hana lifa áfram þó Mannréttindadómstóllinn hafi gert athugasemd við þennan dóm eftir henni. Þetta finnst mér svolítið á hvolfi og svolítið skondið.   

[En þetta reyndist ekki sannmæli, því nokkru seinna felldi Alþingi 108. greinina úr lögum, eins og fyrr var greint]    
 

“Ég missti föður minn ungur og var hjá afa og ömmu í síldarævintýrinu á Siglufirði. Þar gengu börnin frjáls og mikils til sjálfala á sumrin. Þegar ég var níu ára fluttum við suður. Tveim árum síðar voru gömlu hjónin búin að vera og því fór ég endanlega að heiman 11 ára gamall, fyrst um sinn að Grund í Svínadal í Austur-Húnavatnssýslu. Líklega hefur sá flutningur verið á vegum barnaverndarnefndar, sem “týndi” mér síðan - góðu heilli”.  

“Eftir stúdentspróf frá stærðfræðideild MR 1953 lá leiðin í Vínarháskóla þar sem ég innritaðist í sálfræði, bókmenntasögu og listfræði. En háskólanám hentaði mér ekki. Mín leið var frjálst sjálfsnám. Þó tolldi ég árin 1959-1962 í tékknesku kvikmyndaakademíunni. Bjó þá í Prag. Kom þangað nokkuð sannfærður sósíalisti - ef ekki kommúnisti, en við dvölina þar rann upp fyrir mér að fólk naut ekki lágmarks mannrétinda í “dýrðarríki sósíalismans”. Réttarríkið var ekki með í farteski þess vanhugsaða ævintýris. Eftir nokkra árekstra við “kerfið” snéri ég aftur heim árið 1962 ... en þegar heim kom gat ekki hjá því farið að maður sæi líkindin með “íslenska kerfinu” og “austantjaldskerfinu”. Hér var réttarríkið líka fjærstatt. Forsendurnar voru kannski aðrar, en niðurstaðan var sú sama: réttleysi þegnanna. Þegar við fengum sjálfstæði 1918 sátum við uppi með stabbana af einveldissinnuðum miðaldalögum. Það hefði verið í lagi ef við hefðum áfram fengið að njóta hæstaréttarins í Kaupinhafn einhverja áratugi, en hann var þá á fljúgandi sigingu til frjálslyndara hugarfars - illu heilli var Hæstiréttur Íslands stofnaður tveim árum síðar, árið 1920. Þá lokaðist íslensk lögfræði inni í Háskóla Íslands. Prófessorarnir ykkar sitja í hæstarétti líka svo þið laganemar haldið áfram að vera í prófum hjá þeim, líka eftir að þið eruð orðnir hrl. Íslensk lögfræði er hvergi kennd nema í Reykjavík. Gagnrýnin hugsun á þar ekki upp á pallborðið. Þetta er sams konar fagleg einokun og hrjáði allar greinar vísinda í sovétkerfinu. Við þyrftum að setja upp aðra sjálfstæða lagadeild við annan háskóla hér - til að frelsa lögfræðina úr einokunarklemmunni.” 

En snúum okkur aftur að greinunum örlagaríku sem birtust í Morgunblaðinu 1983. Í kjölfar töluverðrar þjóðfélagsumræðu um lögregluofbeldi skrifaði Þorgeir greinar sínar. Greinarnar hlutu  mikla athygli sem endaði með kæru á hendur Þorgeiri frá hinu opinbera.  

“Ákvæði 108. gr. hegningarlaganna frá 1940, sem ég var dæmdur eftir, gætu verið beint út úr sovéskum lögum: “Aðdróttun [um ríkisstarfsmann], þótt sönnuð sé, varðar sektum ef hún er borin fram á ótilhlýðilegan hátt” Þetta ákvæði verndaði alla opinbera starfsmenn, sem um það leyti voru nálægt 30.000 manns. Það jafngilti því að fyrirskipuð væri algjör þögn um starfshætti þess opinbera. Með þessu ákvæði var það beinlínis gert saknæmt að gegna frumskyldu blaðamannsins, sem er sú að segja afdráttarlausan sannleikann eftir bestu vitund og í réttmætum tilgangi. Svona ákvæði standa ekki í lögum ríkja, sem vilja fá að kenna sig við lýðræði. Þetta ákvæði hafði þó staðið nær hálfa aðra öld í íslenskum lögum þegar Alþingi afnam það 1994. Íslensk blaðamannastétt hafði semsé verið mótuð af þessu sovétákvæði frá upphafi. 

Í Sakadómi Reykjavíkur var Þorgeir ekki bara ósáttur við gildandi hegningarlög, heldur fannst honum líka á sér brotið við meðferð málsins.  

“Þágildandi lög um meðferð opinberra mála og saksóknaraembættið voru að vísu til komin í framhaldi af undirskrift okkar á Mannréttindasáttmála Evrópuráðsins 1953. Upphaflega áttu lögin að vera í fullu samræmi við sáttmálann, en eitt af því sem fjármálaráðuneytinu þótti of kostnaðarsamt var  
skyldunærvera saksóknara í öllum málum. Þannig komst það inn í lögin að fulltrúi saksóknara þyrfti ekki að sækja dómþing nema um stórglæpaákæru væri að ræða. Lögin tryggðu því stórglæpamönnum full réttindi samkvæmt 6. gr. Mannréttindasáttmálans en skildu okkur smáglæpamennina og allan almenning eftir í “hinu ævaforna rannsóknarréttarfari” miðalda þar sem einn maður (sakadómari) fór með ákæruvald, rannsóknarvald og dómsvald gagnvart sakborningi. Þessu var breytt í nýju lögunum um meðferð opinberra mála sem tóku gildi 1. júní árið 1992. Mér er kunnugt um það að athugasemdir mínar um gömlu lögin höfðu áhrif á þá breytingu. En ég hef síðan heyrt saksóknara kvarta um það að þessir nútímahættir kosti fé. Hann virðist vilja afnema lýðræðið á þessu sviði aftur. Í sparnaðarskyni. Það er vond hugsun. Ef skoðunum hans yrði hlýtt þyrftum við að segja okkur úr Evrópuráðinu - og hvar ætti Halldór Ásgrimsson þá að vera formaður sér til lofs og frægðar?  

Réttarfarið í Sakadómi tók á Þorgeir.  

“Jörðinni er einfaldlega kippt undan manni, sem stendur inni í Sakadómi andspænis öðrum einstaklingi, sem reynist vera fulltrúi alls þess valds, sem til er í samfélaginu. Það áfall gleymist seint.”  

Eftir ósigur í Sakadómi og Hæstarétti ákvað Þorgeir að skjóta máli sínu til Mannréttindadómstóls Evrópuráðsins.  

“Ákvörðunin er náttúrlega ekki tekin fyrr en eftir Hæstaréttardóminn en ég fór nokkuð snemma í málaferlunum að skoða þennan möguleika og kynna mér reglur og starfshætti Mannréttindadómstólsins."  

Þegar komið var til Strasborgar hófst næsta lota í viðureign Þorgeirs við íslenska ríkið. 

“Fyrst er málið flutt í Mannréttindanefndinni. Ef henni líst kæran nógu alvarleg lætur hún málið ganga til sjálfs Mannréttindadómstólsins. Þar hefst svo önnur lota. Milli þessara tveggja stiga á að vera sáttafundur, en íslenska ríkið var í vígahug og taldi samninga ekki koma til greina. Mér var heimilað að flytja málið sjálfur við hlið fulltrúans frá nefndinni og míns frábæra lögmanns, Tómasar Gunnarssonar, sem dyggilega hafði leiðbeint mér allan tímann. Starfsmenn dómstólsins tjáðu mér að ég væri fyrsti ólöglærði einstaklingur, sem fengi að flytja þarna mál. Enda var eitt umkvörtunarefna minna um það að Hæstiréttur Íslands hefði synjað hliðstæðri beiðni minni - án frekari rökstuðnings. Mér þótti vænt um þá afstöðu Mannréttindadómstólsins og hitt líka, að tekið skyldi fullt mark á þeirri ábendingu minni að íslenski dómarinn, Þór Vilhjálmsson, hefði að öllum líkindum starfað með gagnaðilanum í málinu og væri þar af leiðandi vanhæfur. Hann vék sæti og Garðar Gíslason síðar hæstaréttardómari kom í hans stað og skilaði frægu sératkvæði."  

Málflutningi Þorgeirs lauk fyrir dómstólnum 22. janúar 1992. Hálfu ári seinna, eða þann 25. júní féll dómur Mannréttindadómstólsins í Strasborg. Dómur Hæstaréttar, byggður á 108 gr. almennra hegningarlaga, taldist brjóta í bága við 10. gr. Mannréttindasáttmála Evrópuráðsins. Þrátt fyrir sigur tjáningafrelsisins fögnuðu ekki allir fylgjendur þess niðurstöðunni.  

“Ég vænti þess nú aldrei að íslenskir blaðamenn færu neitt að flaðra upp um mig fyrir þetta, svo ekki sé nú minnst á rithöfundana. Blaðamannatéttin er mótuð og upp alin undir einvaldsákvæði 108.greinarinnar, sem efnislega hefur staðið óbreytt í íslenskum lögum síðan kringum 1850 og lifði, einhverrs hluta vegna, af þegar lögin voru endurskoðuð 1940. Ég veit heldur ekki hversu heillegir fylgjendur tjáningarfrelsis þeir eru, blaðamennirnir okkar."  

Að öllu þessu loknu, eftir alla þá vinnu sem Þorgeir lagði í þetta mál, ætli hann hafi einhvern tíma séð eftir því að hafa skrifað greinarnar?  

“Nei aldrei, aldrei nokkurn tíma. Vitaskuld fór ég út í stærra verkefni en ég gerði mér grein fyrir, stærra verkefni en ég þá réði við. Í slíkum tilvikum heldur verkefnið bara áfram að vaxa og vaxi maður ekki með því er ekkert framundan nema persónulegt hrun. Þetta var í raun hálf vinna mín hvern einasta dag í níu og hálft ár. Af því lærði ég hluti sem mér eru mikils virði í dag. Smám saman hefur það líka runnið upp fyrir mér að dómurinn frá 1992 hefur einhver áhrif haft: Að ráði nefndar, sem skipuð var í kjölfar dómsins felldi Alþingi 108. gr. almennra hegningarlaga burt úr lögunum og gerði Mannréttindasáttmálann að íslenskum lögum (nr. 64/1994 ef ég man rétt). Það skyldar Hæstarétt Íslands til að hafa fordæmi af dómum Mannréttindadómstólsins. Og nýju lögin um meðferð opinberra mála frá 1992 eru mikil réttarbót. Allt eru þetta málefni sem eru nokkurrar áhættu virði. Eða það finnst manni eftirá."  

Níu ár liðu frá því að Þorgeir settist niður og skrifaði greinar í Morgunblaðið þar til þær höfðu breytt íslensku réttarkerfi. Við skrif greinanna hefði Þorgeir varla grunað að afleiðingar þeirra  
yrðu svona miklar?  

“Ekki náttúrlega þegar ég skrifaði greinarnar, því víðast hvar hefðu svona greinar þótt ósköp eðlilegar og sums staðar jafnvel frekar orðið tilefni til rannsóknar á starfsháttum lögreglunnar en ritsörfum mínum. 

Í dag eru líklega flestir sammála um að kerfið hafi verið gallað.  

“Jú, svona að minnsta kosti í orði. Það byrjar þannig. En ég held að það þurfi a.m.k. þrjár kynslóðir til að byggja upp nýja réttarvitund þjóðar. Vitleysurnar standa svo traustum fótum í arfinum. Hér eru heldur engin sérstök skilyrði á þessu sviði. Það eru mjög fáir sem skynja samhengið á milli réttarfars og afkomu almennings í landinu.  
En réttarríki er og verður grundvöllur allrar velferðar." 

Málið sem hér hefur verið rætt er ekki eini sigur Þorgeirs yfir íslenskum stjórnvöldum. Síðasti sigur hans vannst þegar hann fékk að sleppa eignarfallsessinu í föurnafni sínu, enda kveðst hann einskis eign vera. Þorgeir er því Þorgeirson. Þorgeir Þorgeirson er maður sem stendur fast á rétti sínum. Hann bauð íslensku réttarkerfi byrgin og hafði sigur. Í þessu tilliti, að minnsta kosti, virðist honum takast að lifa samkvæmt mottóinu: Hvenær, ef ekki nú? Hver ef ekki ég?  

“Langi ykkur til að granska fortíð mína í leit að skýringum á þrákelkinni afstöðu minni til persónulegra réttinda er tvennt, að mínum dómi, athugandi:  
Fimm ára gamall missti ég föður minn og var þaðan af ekki agaður við neitt “átorítet”, Átti samt vondar minningar um tilefnislausar flengingar föður míns, sem líklega hefur viljað vera “strangur uppalandi” á meðan hans naut við.  
Í öðru lagi fór ég alfarinn “að heiman” þegar ég var 11 ára gamall. Kynntist mörgu góðu fólki, en tók fljótlega eftir því að þetta voru allt vandalausir einstaklingar. En vandalaust fólk er manni aldrei sú vernd, sem foreldrar eru. Gagnavart því verður frá upphafi að gæta réttar síns. Það lærist fljótlega og verður að lokum vani. Sumum þykir sá vani ekki alveg heilbrigður. Og vissulega er létt paranoja hluti af þeim vana. En heimurinn er nú einu sinni óvandabundinn manni, það læra allir fyrr eða seinna.” 

 
 
 
Allar sonnetturnar ásamt formála eru fáanlegar í leshús-smáriti.    

Þitt frelsi það var fangaklefans ró      
en freistingin þín staðfesta og því      
var sál þín eins og barn í berjamó   

og bið þín líkust ferðalagi í      
veröld þar sem allt er alltaf nýtt.      
Engu verður nokkurn tíma breytt.   

Tíminn líður eins og ekki neitt      
og enginn getur fortíðina sýtt.      
En framtíðin er forkastanlegt dót      
og fegurðin svo dásamlega ljót  

til baka 

Og hver vill enda koma og hlusta á það      
kynlega mas við harðan gráan stein      
er lind þíns upphafs líður hæg og ein      
um land sem hvergi getur átt sér stað?   

Og hver vill lengur sjá hið bláa blóm?      
Við bakkann stendur það svo undra smátt.      
En verður í rökkri furðu fjólublátt      
fjarlægðartákn í brúnum moldarskóm.   

Og þá er líka sólin sest og grátt      
suðvesturloftið roðnar smátt og smátt.   

til baka  

Úr því ég hugsa hlýt ég að vera til  
í heimi sem er réttnefnd veröld mín  
en verður aldrei söm og veröld þín.  
Það veit ég náttúrlega bæði og skil.  

Þó gátu heimur minn og heimur þinn  
á hafi nætursortans altént mæst,  
hugarins ósk um hendinguna ræst  
og heimur þinnar veru orðið minn  

í ljósadýrð sem líður hjá um nótt  
með ljúfan gleðióm af söng um borð  
sem bjartrar kenndar óljós vísuorð  
anda mér gegnum vélarhljóðið rótt  

uns glaðaljós og glaumur farar þinnar  
gleymast út í rökkur sálar minnar.  

til baka 

Haustvindur með hæpið feigðartaut  
hefur nákalt þotið við minn glugg.  
Skilið hér eftir skelfingu og ugg  
og skundað síðan þvaðrandi á braut.  

Regndroparnir falla grein af grein.  
Gagnslítil þeirra örvæntingarþraut   
að bíða og safna skímunni í skraut  
skjálfa og titra eins og þögult kvein.  

Ógnlega er hugans heimsmynd blaut  
héðan úr lágri kytru minni að sjá  
í gegnum þennan skelfinganna skjá  
hvar skyndilega haustvindurinn þaut  

og lét mig glata glaðværð sem ég á  
og gleyma liðnum stundum er ég naut.  

til baka 

Þá leggur hann á þaninn kvíðbogastrenginn  
þögult jáyrði sitt líkt og fjötraður galdri  
en hefur þó pata af bróður vor allra - Baldri  
líkt og bjarma í vitundarhúminu, þykir engin  

sök að ganga til leiks með þeim Loka og hinum  
ljúfu og fránleitu guðum um hábjartan daginn.  
Og blessað sólskinið býr þannig líka í haginn  
blindni þess rata sem gerir sér alla að vinum.  

Um vorbjartan daginn fló meinvígur mistilteinn  
en myrkur hugans klauf brennandi stýrilátt já.  
Og honum þá óðara ljóst, að hann yrði valdur  

að hörmungarverki. Þegar hinn ástsæli Baldur  
- hreinastur guða - var hniginn, með eftirsjá  
stóð Höður í kolsvartamyrkrinu dapur og einn.  

til baka  

Hér stendurðu með asnaeyrun grá.  
Allt sem þú snertir verður strax að gulli.  
Hvert skynsemdarorð að ámátlegu bulli.  
Auðna þín gæfurýr og happasmá.  

Því goðin litu niður á þig í náð.  
Nú ertu smærri orðinn fyrir vikið.  
Vondslega hafa þau vélað þig og svikið  
og vafið tryggni þína inn í háð.  

Saga þín tekur vísast aldrei enda.  
Engin svosem bót í máli heldur  
þó skiljirðu mæta vel hvað þessu veldur  
og viljir ekki láta þetta henda.  

Nema þér sé að því fróun - Mídas minn  
hve margur gerist nú sporgöngumaður þinn.  

til baka  

Þú sem hefur saumað í sál mína rósir  
og svellandi litum ofið kvunndaginn gráa  
glóandi sólina hengt upp á himininn bláa  
svo haustdagalitirnir gætu orðið mér ljósir  

farið með hæverskri gætni um mína garða  
gefið mér svör við því sem best er að vita  
um furðuveraldir alheimsins undralita  
sem allir Bakkusardýrkendur láta sig varða.  

Þú sem hefur brotið minn bústað í mola  
og búið mér kvalir meiri en þolaðar verði  
orðið til þess sem aldrei ég vildi né gerði  

eftirlátið mér hlutina beiska og skarða  
kemur nú aftur í kvöld eins og náttmálagola  
og kennir hrófinu af mér að njóta og þola. 
  

til baka  
  

Hugur minn er sem hrafnsvængur í myrkri  
handan við allan grun um daga bjarta  
samt ér ég ekki svosem neitt að kvarta  
og sæki mitt flug í nóttinni með styrkri  

rósemd og vanabundnum vængjatökum  
í viðsjállega bláu stjörnuskini  
með tómið eitt að trúum dyggum vini  
tek ekki mark á hinum ljósu rökum  

sem dagsbirtan er hástöfum að hampa  
og hefur fullan rétt á því að trúa  
myrkrið er hannað handa þeim sem fljúga  
hiklausastir undir stjörnuglampa  

og senn mun kankvís máninn koma ör  
að kasta bleiku ljósi á mína för. 

Haust