Þorgeir Þorgeirson
Böðullinn
útvarpsleilrit ©1995
leshús
lengd: 31 min 15 sek
Leikstjórn:
Þorgeir Þorgeirson
Tæknistjórn:
Guðmundur R. Jónsson
Leikendur:
Þorgeir Þorgeirson (sögumaður)
Gunnar Eyjólfsson (Jón)
Valdimar Helgason (Árni)
Róbert Arnfinnsson (Blöndal sýslumaður)
Jón Sigurbjörnsson (Guðmundur
Ketilsson)
Steindór Hjörleifsson (Jón
í Stapakoti)
Pétur Einarsson (Friðrik)
Guðmundur Pálsson (Séra
Þorvarður)
Helga Bachmann (Agnes)
______________________________________
Sögumaður:
Böðullinn er sá sem framkvæmir
hugsun dómarans og heggur höfuðin af sakamönnunum.
Böðullinn er vafinn dálítið skuggalegum dýrðarljóma
í augum almennings - því eiginlega er hann sendiboði
dauðans. En sá sem lætur sig dreyma um starf böðulsins
fær ekki að vinna það. Og sá sem vinnur böðulstarfið
verður að ganga nauðugur til verka.
Þannig á þetta að vera.
Hún sem á að höggvast
verður aðalpersónan ...
(hljóð frá mokstri)
Jón:
Asskoti birtir hann eitthvað seint hér.
Árni:
Það birtir náttúrlega
bæði fyrr og betur í Skagafirðinum.
Jón:
Aldrei sagði ég það, Árni
minn, þó má það vel vera. Ég hef ekkert
verið að taka grafir þar í morgunsárið.
Mér lætur ekki púlsvinna síst svona árla
dags.
Árni:
En hvað ertu þá að gefa
þig í þetta?
Jón:
Ég hef ekkert gefið mig í þetta
neitt. Mér var bara til sagt að vinna þessi verk hérna
með þér í dag. Hvar er glerið? Það
er í mér einhver morgunhrollur.
Árni:
Við megum ekki klára allt brennivínið
... Eigum við ekki að geyma okkur af því eitthvað
til að dreypa á okkur áður en við setjum höfuðin
á stengurnar í kvöld, ha?
Jón:
Ég veit ekki betur en þetta sé
mitt eigið brennivín sem sýslumaður sjálfur
gaf mér, svo líklega ræð ég hvenær
ég fæ mér af því og hverja ég traktera.
Hvar er það?
Árni:
Það er í hnakktöskunni
minni þarna aftan við þig.
Jón:
Já, svo þú ert bara búinn
að að pakka því ofan í þínar hirslur,
mínu brennivíni. Og ætlar svo að tilsegja mér
hvenær það skuli drekkast. Þú ert lúnkinn,
þykir mér.
Árni:
Þú baðst mig nú sjálfur
að vefja þetta inn í plöggin mín svo það
ekki brotnaði. Ég var heldur ekki að segja neitt annað
en það að okkur mundi naumast veita af því að
treina hressinguna þangað til kemur að seinni verkunum okkar
í dag - að reisa stangirnar með höfðunum sakafólksins.
(hinn
sýpur á pyttlunni og stynur við)
Ætlarðu ekki lofa mér að fá
hressingu fyrst þú ert nú búinn að að
taka tappann úr á annað borð?
Jón:
Þetta er mitt brennivín,sem Yfirvaldið
gaf mér, og mér veitir ekkert af því að
treina hressinguna, eins og þú segir. Ber ég ekki ábyrgðina
á þessum verkum okkar hérna? Þeir sem gegna háum
embættum þurfa mikið af brennivíninu stendur, einhvers
staðar í biblíunni.
Árni:
Góði besti, vanhelgaðu ekki þennan
stað með guðlasti.
Jón:
Nú, þetta sagði presturinn okkar
einlægt þegar hann var fullur. Og hann var sárasjaldan
ófullur.
Árni:
Æ, góði, skenktu mér
nú sopa.
Jón:
Ég hef alla forsorgun og mitt er allt
forsvarið á þessu hérna verki. Ég hef hér
ekkert að gera með skítfullan grafara.
Árni: (fer
aftur að moka)
Þú vilt máské heldur
vinna einn að því að stangsetja höfuðin þegar
allir verða farnir og komið rökkur?
Jón:
Ha? Ha? Nei.
Hana! Fáðu þér sopa,
bleyðan ... (raular
laglaust) ... Erum við þá
þá ...erum við þá sem allir sjá ...
undir sama leiði ...Sosososo! Súptu þetta ekki allt saman,
mannfýla.
Árni:
Nú, ég saup ekkert stærra
en þú.
Jón:
Ekki nei, þetta rann eins og foss í
gljúfur oní þig. Ég kæri mig, sko, minna
um að þú verðir skítfullur áður
en við erum svo mikið sem hálfnaðir að taka þessa
gröf hérna. Ég ber nú einu sinni ábyrgðina
á þess verki okkar hérna, sem konungsins embættismaður,
en sýslumaðurinn var áður búinn að skikka
mig til að framkvæma höggninguna á þrjótunum
... og greiða mér verkalaunin í tóbaki og brennivíni,
fyrir nokkru síðan, svo mikið traust ber hann til mín,
blessaður ... og góð hefur hún Guðrún
verið mér, þó það sé ævinlega
kvartandi yfir henni - iss! - þetta vinnufólk.
Árni:
Mér er sagt hún eigi það
til að stíga upp á stóla ellegar rúmbálkinn
til að ná til að reka stórvöxnum kaupamönnum
utan undir, ef henni falla ekki verkin þeirra.
Jón: (skríkir)
Ellegar hún lætur þá
beygja sig niður. Það er hrein unun að sjá hana
löðrunga heljarmenni, sem gætu næstum því
stungið henni í vasa sinn, ef þeir þyrðu. Mikil
kona maddama Guðrún, þó ekki sé hún
stórskorin. Mikil kona, en aldrei slær hún til mín.
Árni:
Þú ert nú ekki hennar hjú
heldur. Þó þú sért að sniglast þetta
kringum það í Hvammi og taka af því snúningana.
Jón:
Sniglast hvað? Er ekki mitt embætti
þar sem sýslumaðurinn er? Fer ég ekki með refsivöndinn
hans? Spurðu þá sem tildæmd hefur verið hýðing
í þessari sýslu hvort þeir barasta hafi ekki
rétt formerkt hvör að því starfaði.
Árni:
Æi, ætlarðu ekki rétt
að lofa mér að væta kverkarnar áður en
þú stingur flöskunni niður.
Jón:
Ég held nú síður. Komdu
þér bara að verki aftur!
Árni:
Nú er gállinn á þér,
djöfuls bara gállinn á þér. Aldrei máttu
svo bragða vín að þú ekki farir að pína
og kvelja alla þá í kringum þig, sem þú
þorir til við.
Jón:
Segðu þetta aftur, góði.
Árni:
Æ, nei, forláttu mér. Ég
bara reiddist þér og sagði svona öldungis vanhugsað.
Forláttu mér.
Jón:
Þú ert sjálfur búinn
að drekka þína borgun fyrir þetta starf hérna
og átt hreint enga heimtingu á því að drekka
það brennivín sem Yfirvaldið skenkti mér sérdeilislega
í bróðerni þar fyrir utan. Og komdu þér
barasta að verkinu, maður.
Árni:
(fer enn að moka)
... Blöndal
sýslumaður hefur náttúrlega rétt þér
þessa extrapyttlu svo sem í sárabætur fyrir að
hann tók af þér þetta eina verðuga böðulsstarf
sem til hefur fallið í sýslunni.
Jón:
Hvað áttu við?
Árni:
Nú varðstu ekki af böðulsstarfinu
hérna? Verður ekki annar fenginn til að höggva delinkventana
í þinn stað?
Jón:
Nei, öldungis ekki. Yfirvaldið var að
sönnu búinn að skikka mig til höggningarinnar. Og
láta mig hafa tvo pottkúta af brennivíni. Fyrir utan
allnokkuð af tóbaki að verkalaunum. En kom svo að máli
við mig á deginum og sagðist hafa farið að hugleiða
þetta nánar. Og þótt þá slíkt
verk ekki vera við mitt hæfi. En vilja aftur á móti
fela mér annað sem þætti stórum verðugra
utanlands þar sem slíkar aftökur væru tíðkaðar.
Árni:
Var það gröfturinn hérna
og staursetning höfuðanna eftir á?
Jón:
Já, já, rétt. Og svo skenkti
hann mér þessa merkurflösku af brennivíni, í
vinargjöf barasta.
Árni:
Ertu nú viss um þetta?
Jón:
Auðvitað,
maður, hann sagði þetta sísvona.
Árni:
Og hvern hefur hann þá til
að vinna að höggningunni í þinn stað?
Jón:
Hann orðaði það ekkert við
mig, enda má mér vera sama um það úr því
sem komið er.
Árni:
Ja, segðu nú það. Segðu
nú barasta það (tekur sér mokstrarhvíld)
Ég kynni þó aldrei að vita þetta betur en
þú, ha?
Jón:
Hvað ætli þú vitir þetta
betur en ég?
Árni:
Svo fráleitt sem þér nú
sýnist þetta get ég nú samt frætt þig
á því hver það verður sem öxina
reiðir hérna í dag.
Jón:
Nú, hvernig ber það til?
Árni:
Ja, vissirðu það nú bara.
Jón:
Nú, hver er það þá?
Komdu þessu frá þér, bleyðan.
Árni: (upp
úr mokstrinum)
Það væri máské
ekki frágangssök að segja frá þessu, ef maður
hefði eitthvað til að væta kverkarnar með, laxi.
Jón:
Þú ert að finna þér
þetta til að narra út úr mér brennivínið,
djöfuls gungan.
Árni: (mokar
enn)
Nú.
Jón:
Hérna er glerið ... En súptu
varlega. Þetta verður að treina.
Árni: (tekur
tappan úr, sýpur á, stynur)
Guðlaun!
Jón:
Já, svona ... Nú, hver á
að höggva þau þá?
Árni:
Guðmundur Ketilsson.
Jón:
Ha? Hver er það?
Árni:
Bróðir þess myrta, Nathans á
Illugastöðum?
Jón:
Nú? Guðmundur á Sneis?
Árni:
Þar bjó hanna, já. Og nú
á Illugastöðum.
Jón:
Bittinú! Og vernig veist þú
þetta?
Árni:
Þetta er ég nú bær
um, karl minn, vegna þess að ég heyrði þá
sjálfur gera um þetta núna á deginum, Guðmund
og Yfirvaldið.
Jón:
Nú? Varst þú þar nærri?
Árni:
Ekki kannski neinn opinber vottur að því,
nei - en ég var staddur þar heima í Hvammi - nærri
dyragáttinni hjá Yfirvaldinu. Heyrði þá
á tal þeirra Guðmundar, óljóst fyrst, en
færði mig þá nær, því enginn
var neitt að sinna mér þarna, svo ég heyrði
alveg greinilega hvað þeim fór á milli ...
(fade in)
Blöndal sýslumaður:
Væntanlega er hér ekki á
ferðinni neinn galgopaskapur og físlska, ha?
Guðmundur Ketilsson:
Ég verð að ætla upp á
það, að sýslumaðurinn hafi heyrt það
rétt, sem ég var að segja. Og mér er það
síst af öllu plagsiður að hafa dauðann að fíflskaparmáli.
En sé sýslumaðurinn ennú í vafa um um erindi
mitt hingað þá get ég vel endurtekið það.
Ég vildi gefa mig fram til að höggva sakafólkið
sem sýslumaðurinn hefur ákveðið að láta
aflífa hér í sveitinni.
Blöndal:
Trúlega mundu ýmsir finna meinbugi
á þeirri framkvæmd.
Guðmundur:
Nú? Er þá annar til þess
fenginn?
Blöndal:
Nei, nei. Enginn hefur boðist til þess.
Guðmundur:
En ég var að bjóða mig
til verksins. Hefur ekki sýslumaðurinn allt umboð til til
þess að ákvarða þetta? Eru ekki blóðpeningarnir
hingað komnir, sem að réttu á að greiða þeim
er verkið vinnur?
Blöndal:
Ætlið þér að segja
mér það að þér gerið mér þetta
boð vegna þeirra sextíu ríkisdala sem fyrir það
greiðast? Maður í góðum álnum og vandkvæðalaust
búandi með arfinn eftir Nathan bróður yðar, ofan
á yðar hluta af sterfbúina frá Helgu konu yðar
á Sneis. Margfalda þessa fjárhæð sem þér
fengjuð fyrir verknað sem almannarómur mundi kalla illvirki?
Er fjárgræðgin öldungis botnlaus?
Guðmundur:
Ég ætla mér ekki þá
dul að fræða Yfirvaldið neitt, og síst af öllu
um fjárgræðgi ellegar ábatagirnd. Um sterfbúin
hér í sýslunni má hann og gleggst vita, altént
þau sem hann tvívegis tíundar með lögleysu
og ofbeldi, eins og þau tvö sem mér tilféllu
á næstliðnu ári.
Blöndal:
Þér gátuð sjálfum
yður um kennt að rugla saman búunum eins og þér
gerðuð í þeim tilgangi að koma undan fjármunum
við skiptin á búi Natans.
Guðmundur:
En það var verk sýslumannsins,
og ekkert óviljaverk neitt, að tekinn var hluti af sterfbúi
Nathans bróður sem innviklaður var í búið
á Sneis þegar Helga dó og skipt á milli útarfa
hennar eins og hinu. Og það var til þess eins gert að
tvisvar mætti reyta af þessu fé í sýslumannskistilinn
hérna í Hvamm.
Blöndal:
Það var allt fyllilega lögmætt.
Guðmundur:
Lögmætur þjófnaður
er líka þjófnaður.
Blöndal:
Það er engu líkara en þér
ætlið yður að reisa fallið merki Nathans bróður
yðar áhrærandi briglanir við yfirvöldin. Hann
hefur náttúrlega kennt bróður sínaum þá
talnafjölkynngi sem til þarf. Þó hinn kunni ekki
að draga lærdóma af því vafasama fordæmi.
Guðmundur:
Sýslumanninum er óþarfi að
ögra mér neitt með því slysi sem Nathan bróður
minn henti. Hjá því sneiði ég af eigin viti,
ef svo verður. Reiknigaldur og lymskuklæki þekki ég
þá helst þegar þeir bitna á mér
ellegar sveitungum mínum ... Lagahrekkir kunna að bítalast
í reiðufé hérna megin grafar. Það ragar
mig ekki. En eigi fjáraflaklækirnir að verða smánarblettur
á saklausum sveitungum mínum þá reyni ég
að bjarga því sem í mínu valdi stendur.
Og nú vildi ég fá svar upp á erindi mitt hingað.
Blöndal:
Það getur ekki orðið neitt
af því að þér vinnið þetta verk.
Þannig væri það unnið í hefndarhug til
þeirra afteknu. Og slíkt væri saurgun á athöfn
sem unnin er til að hreinsa óbótamennina.
Guðmundur:
Ég er þess albúinn að
vinna eið að því að mér gengur ekki til
neinn minnsti kali til þessara vesalings dauðabarna sem forögin
hafa gert að verkfæri sínu.
Blöndal:
Þér gerið þetta þá
einasta vegna peningann. Svo sem til að bæta yður upp það
sem glataðist við forfæringarnar á sterfbúi
Natans, máské. Eruð þér þá
reiðubúinn að vinna þetta voðaverk fyrir eina
sextíu ríxdali?
Guðmundur:
Sextíu ríxdalir eru fátækum
mikið fé, sýslumaður góður. Og ganvart
þessum verknaði má spyrja hvor er morðinginn, sá
sem öxina reiðir eða hinn sem dóminn fellir. Tileveran
er gegndarlaus sóun.
Blöndal:
Ha?
Guðmundur:
Við erum öll verkfæri þessarar
sóunar, hvert með sínum hætti. Sóunin er
Guði þóknanleg. Það er ágirndin sem er
fjandsamleg öllu því sem lífsanda dregur.
Blöndal: (undrandi)
Hvenær lagðirðu þér
til þessa rödd.Ég hef heyrt þessa rödd áður?
Guðmundur:
Ég fann veslinginn hann Jón Þórðarson,
flæking úr Skagafirði, hérna á deginum.
Hann var þá ofurölvi og sagði mér óspurt
að nú væri hann að drekka launin fyrir það
að hefna bróður míns. Þegar ég innti
hann nánar um þetta þá kvaðst hann eiga að
höggva þau Agnesu og Friðrik með forláta exi
sem Yfirvaldið hefði til þess fengið á amtskostnað
- og kostaði 13 ríxdali, sagð'ann. Hann kvaðst hafa
fengið verkalaunin fyrirfram. Tvo pottkúta af brennivíni,
sem tóku frá honum vit og rænu í tvo daga, sagð'ann,
og troðinn tóbakspung. Mér tilreiknast að allt þetta
mundi fást á svosem 3 ríxdali í höndluninni
á Höfða. Reiknast mér ekki rétt að 57
dalir af blóðpeningunum fari þá í kistilinn
hér í Hvammi?
Blöndal:
Við vorum ekkert búnir að gera
út um þetta.
Guðmundur:
Væntanlega er sýslumanninum ljóst
hvers lags meiðingar yrðu úr því að veslingur
Jóns ynni þetta verk. Þvílík- ar hantéringar
yrðu yrðu þessari sveit - og sýslu - til ævarandi
forsmánar. Ætlar nú sýslumaðurinn að
kaup þessa forsmán fyrir eina 57 ríxdali.
Blöndal:
Ég sagði að það væri
ekkert afráðið um þetta. Og náttúrlega
er Jón enginn maður í þetta þó nýta
megi hann til hýðinga. Ég var að gaspra þetta
við karlinn. Það voru önnur verk sem ég ætlaði
honum þessu áhrærandi, og var að greiða honum
fyrir. Andskotann er hann að fleipra þetta, karlinn.
Guðmundur:
Ég hef rætt málið við
ýmsa þá sem treystandi væri til að vinna
verkið með fullum sóma. Enginn þeirra er fáanlegur.
Mér er því málið skyldast - að vinna
þetta - úr því Yfirvaldinu þóknast
að láta höggninguna gerast hér fyrir augum sveitarinnar.
Blöndal:
Það er ekki minna vegna heldur eftir
amts ákvörðun að þessi tilhögun er höfð.
Þeir gera þetta svo til að spara þann tilkostnað
sem hlýst af flutningi dauðsekra til annarra landa.
Guðmundur:
Sýslumaðurinn getur sparað sér
að segja mér þær sögur að hann fengi því
ekki ráðið, að þessir veslingar væru burt
fluttir úr sýslunni til að taka þau af . Ef honum
ekki gengi það til að hefnast á öllum íbúum
sýslunnar fyrir þetta óhappaverk.
Blöndal:
Hverslags dylgjur eru þetta?
Guðmundur:
Er ekki búið að skikka alla ferðafæra
bændur til að koma og sjá athöfnina?
Blöndal:
Jú, að vísu, eins og siður
er þar aftökur tíðkast.
Guðmundur:
Má ég þá vænta
svars upp á þetta?
Blöndal:
Þú sagðist hafa falað ýmsa
sem treystandi væri til verksins?
Guðmundur:
Já.Enginn þeirra var til þess
búinn.
Blöndal:
Nefndirðu við þá aðila
nokkuð þetta sem Jón, tuskann, Þórðarson
var að fleipra?
Guðmundur:
Nei. Einasta þá að ég
hefði formerkt að hann langaði til þess, en sýslumaðurinn
vildi ekki ótilneyddur láta að þei vilja han ...
svo fremi annar hæfari fengist ...
Blöndal:
Nú?
Guðmundur:
Ja, var það ekki svo?
Blöndal:
Ætli þú vinnir þá
ekki til þessara 60 ríxdala.
Guðmundur:
Má ég þá kalla á
vott sem ég hafði með mér utan af Vatnsnesi til að
vera viðstaddur samningagerð okkar?
Blöndal:
Hver er það?
Guðmundur:
Jón hreppstjóri í Stapakoti.
Blöndal:
Er hreppstjórinn í Stapakoti hér
kominn? Bjóðið endilega honum Jóni í
Stapakoti hingað inní stofuna. Skömm er að láta
hreppstjórann bíða viðurgerningarlaust eins og umrenning.
(fótatak)
Jón í Stapakoti:
Hva ... ? Þú hér við
dyrnar Yfirvaldsins eins og varðmaður?
Árni:
Ja ... ja ...
Jón í Stapakoti:
Sæll, Árni minn. Hvernig vegnar
þér, góði?
Blöndal:
Hvur er þessi maður? Hvað er hann
að gera hér? Hlera?
Árni:
Ha? Ég? ... Nei, ég ætlaði
bara að aðgæta hvort nú máské félli
til handtak á sýslumannsbúinu ...
Jón Þórðarson:
Guðmundur Ketilsson er það þá,
sem með djöfuls klækjum, er búinn að sölsa
höggninguna undir sig. Mikið er hvað ábatagirndin getur
dregið menn til að gjöra.
Árni:
Þetta verður nú ekki hans ábati.
Jón:
En mér er rétt sama. Ég
hef hér miklum mun veglegri störfum að gegna. Réttast
að hann geri sig að viðundri á því að
höggva þau. Ef hann þá ekki gugnar á því.
Árni:
Það gerir hann fráleitt. Og
hans ábati verður enginn af þessu. Um það má
ég helst bera, því Yfirvaldið kallaði mig til
að votta þetta tal þeirra ...
Jón í Stapakoti:
Mér er fullkunnugt að Guðmundur
tekur þetta á sig nauðugur en ekki í neinum hefndarhug.
Blöndal:
Hann verður þá að sverja
það af sér á sjálfum aftökustaðnum.
Peningana reiði ég svo fram að afloknu verkinu.
Jón í Stapakoti:
Það var nú einmitt erindi mitt
á sýslumannsins heimili nú að gefa Yfirvaldinu
til kynna að Guðmundur vill ekki taka við þessu fé.
Blöndal:
Er það rétt?
Guðmundur:
Já.
Jón í Stapakoti:
Honum þykir þetta vera blóðpeningar
og hann vill ekki láta þá um sínar höndur
fara. Þvíeins hefur hann gefið þetta fé til
fátækrasjóðs í Kirkjuhvammshreppi og beðið
mig að taka við því beint úr höndum sýslumannsins.
Blöndal:
Það lætur sig ekki gjöra.
Sá sem vinnur verkið hlýtur að taka við verkalaununum
þar fyrir. Honum er svo sjálfrátt að ráðstafa
fénu að vild sinni.
Guðmundur:
Ekki ætlar sýslumaðurinn að
gera neinum auðvelt fyrir þegar hann gerir upp sakirnar við
þessa sýslu.
Blöndal:
Ég fer ekki að ganga í berhögg
við lögin af einni saman hlífðinni - ellegar til að
hlaupa eftir sérviskudyntum þessa nýja böðuls
okkar.
Guðmundur:
Það
verður þá svo að vera ...
Árni:
Svo var það vottað af okkur Jóni
í Stapakoti báðum - og sýslumaðurinn veitti
brennivín. Og ég fékk líka.
Jón Þórðarson: (hlær)
Jæja, nú ætlar Yfirvaldið
að freista Guðmundar: Að halda blóðpeningunum (hlær)
Að freistast til að láta þá ekki af hendi aftur
þegar þeir á annað borð verða komnir í
lúkurnar á honum.
Árni:
Vart trúi ég honum verði neitt
af því. Guðmundi var það bersýnilega
nauðugt að þurfa að snerta þessa blóðpeninga.
Hann var þá sótrauður í framan og tuldraði
eitthvað í barm sér. Eigi hann eftir að gera vísu
um Yfirvaldið ... ja, sú verður ekki fögur ... eftir
augnagotunni að dæma sem hann sendi honum Blöndal þá
...
Jón:
Hvað er þetta, maður? Ertu barasta
að klára brennivínið mitt. Var ég ekki að
segja þér að við yrðum að treina okkur þetta
... og komdu þér nú að verki, manndjöfull
... (raular laglaust)
Á leiðinu skal liggja tré,
letrað sé með E og E,
fágað allt og fagurst sé,
finnist engin lýti.
Þó krummar á það
skíti.
Árni:
Æ, góði vertu nú ekki
að guðlasta hér á þessum stað.
Jón:
Sér er nú hvert guðlastið.
Má maður ekki fara með kveðskapinn prestanna?
(raular) Úti
er þá, þá. Úti er þá, þá.
Úti er þá, þá. Úti er þá
allt eymdastjá. Og Einar kominn í víti ...
(fadeaout)
Sögumaður:
Nú fjölgar um tvo þessum örsmáu
starfandi mannverum í Þrístöpunum.
Þeir fyrri tveir eru langt komnir að taka gröfina.
Hún er eins og dimmbrúnt sár í gulgráan
móinn. Hinir nýkomnu færa með sér saman
vafið klæði og breiða það yfir pallinn og höggstokkinn
austast á háhólnum. Þannig kviknar skyndilega
rauður depill, næsta fjarstæður í öllum
þeim gráma. Neðan frá Þingeyrum silast lítill
hópur út í moguninn, líkastur annarlegum rekstri
undan ósýnilegum rekstrarmanni. Þetta er fanginn Friðrik
Sigurðsson ásamt tveim prestum og nokkrum fleiri. Hópurinn
lötrar þögull og mórauður ögn til hliðar
við reiðgöturnar fram í Vatnsdalinn.
(sellóstefið)
Friðrik:
Það þegja allir ... Eigum við
ekki ... eigum við ekki syngja þá?
(söngur: Allt eins og blómstrið
eina)
Ofan úr Vatnsdalnum stefnir annar minni
hópur með fangann Agnesi Magnúsdóttur og
nálgast þennan fjarstæðurauða depil í
algráum vetrarmorgni. Nú fer að vakna frýs og
hófadynur í morgunkyrrðinni, því bændur
hafa gegnt kalli Yfirvaldsins að koma til þessarar athafnar.
Fylkingin utan frá Þingeyrum nálgast einnig þennan
rauða depil.
(söngurinn - sellótónlistin)
Agnes:
Skelfing verður mér eitthvað þungt
til gangsins í dag. Ég hef nú setið svo í
náðum upp á síðkastið.
Séra Þorvarður:
Við skulum biðja á göngunni.
Agnes:
Og mannferð um alla sveitina ... svona snemma
dags ... hvaða söngur er þetta?
Séra Þorvarður:
Ég heyri ekkert. Hvernig söngur er
það?
Agnes:
Sálmasöngur, trú ég.
Séra Þorvarður:
Mikil er náð Drottins og órannsakanlegir
vegir hans.
Sögumaður:
Það var mjög jafnsnemma
að komið var með Agnesu ofan frá Kornsá og Friðrik
neðan frá Þingeyrum. Þröng var orðin norðan
og vestan í hólaþyrpingunni umhverfis gröfina
þar sem bændunum hafði verið til sagt að hafa sig
meðan á athöfninni stæði. Skraf manna hljóðnar
þegar Friðrik gengur rakleitt að mannvirkinu á austasta
hólnum. Í móunum suður og austur af hólaþyrpingunni
standa nokrir unglingar kringum hesta aðkomufólksins. (hestur)
Hópurinn með Agnesu nam staðar sunnan undir hólnum.
(hestur)
Agnes:
Má
ég nú setjast hér?
Séra Þorvarður:
Jú,
bíddu við, ég ætla að setja undir þig
brekán hérna á þúfuna.
Agnes:
Vill ekki presturinn sitja hjá mér?
...(hestur)
... Eru þeir komnir með Friðrik?
Séra Þorvarður:
Já.
(hestur)
Agnes:
Mér er kalt. Fæ ég ekki meira
að drekka?
Séra Þorvarður:
Gefiði henni að drekka.
Agnes: (sýpur
af flöskunni)
Hvað er nú ? Eru þeir að
höggva hann? Guð minn góður, gefiði mér
aftur ... (sýpur) Hvað
þessi skjótti þarna er fallegur. Hver á hann?
Hver skyldi eiga þennan hest?
Séra Þorvarður:
Ég veit það ekki góða
mín.
Agnes:
Aldrei hefur neinn gefið mér
hest. Mig langar til að eiga þennan hest. Sá presturinn
þegar hann var að velta sér áðan? Æðarnar
þandar út í skinnið á lærvöðvunum
og strengdur kviðurinn. Þá reisti hann sig á
framlappirnar með iðandi bringuna, sat örlitla stund og hlustaði.
Svo reif hann sig á fætur. Rykkti aftur makkanum og reif sig
á fætur. Alveg ótrúlegt. Hann stendur
þarna á jörðinni, reisir makkann langt langt upp
yfir Vatnsdalsfjall, þenur hvern vöðva í endilöngum
kroppnum, teygir svo fram hausinn og hristir af sér moldina, fyrst
af herðakambinum, svo aftur eftir hryggnum og síðunni ...
Gefiði mér að drekka ... drekka. Gefiði mér hest,
skjótta folann þarna, ha ...
Blöndal:
(í fjarska)
...
Dæmist því rétt vera ... að Friðrik Sigurðasson
hefur fyrirgert lífi sínu og skal höggvast með öxi
...
Agnes:
Nei, nei ... það má ekki lesa
þetta aftur ...
Blöndal:
... en höfuðin setjast á stengur
...
Agnes:
Nei, nei. - Biðjið
hann lesa þetta ekki. Gefiði mér að drekka! (sýpur)
Nú er hann hættur að lesa
þetta og farinn að horfa á Skjóna minn sem er þrílitur.
Og fjörugur eins og vatnanykur. Það geisla í honum
augun. Ekki kann hann að lesa. Þess vegna hefur hann svona góð
augu. Sko. Hann er nærri því höttóttur,
samt er annað eyrað hvítt. Guð minn góður,
hvað svona hestur væri ljótur ef hann nú kynni
að lesa og fara með ... Nei, nei, nei. Presturinn bað mig að
hugsa gott og fallegt um alla. Enginn getur hugsað neitt fallegra en
svona risastóran skjóttan hest á beit í haganum,
ef hann er nú í tilbót þrílitur, næstum
því höttóttur, þó ekki alveg. Og
með hálfa blesu. Enginn getur nokkurn tíma hugsað
neitt fallegra en svona stóran og sterkan og eldfjörugan hest
sem stendur á jörðinni. Vöðvarnir iða undir
hánni ... Drottinn minn góður.
Séra Þorvarður:
Nú kemur Yfirvaldið að sækja
okkur.
Agnes:
Nei, má ég ... má ég
bara hugsa um Skjóna?
Blöndal:
Þá er komið að því.
Séra Þorvarður:
Komun þá í Drottins nafni.
Agnes:
Má ég ... má ég.
Blöndal:
Gefiði henni hressinguna ...
Agnes:
Gefiði mér að drekka.
Blöndal:
Haldið þér yfir um hana, prestur
minn. Hún er bersýnilega of örmagna til að ganga
sjálf.
Séra Þorvarður:
Svona, barnið mitt, svona ...
Agnes:
Ekki barnið þitt, barn dauðans
...
Séra Þorvarður:
Reynum að biðja, vertu sterk. Ekki guðlasta
núna.
Agnes:
Strax og ég hætti að hugsa um
hestinn minn þá fer ég að hugsa svo ljótt.
Þá fer mér aftur að finnast ljótt um Yfirvaldið
og sóknarprestinn fyrir að ... fyrir þeirra forsómun
á náðunar ... Ég veit ég má það
ekki, en vill presturinn leyfa mér að hugsa bara um hestinn
minn? Þetta er fyrst hestinn sem ég hef nokkru sinni eignast.
Séra Þorvarður:
Hugsaðu þá um hestinn, barnið
mitt. Ég skal biðja
Agnes:
Hvað eru allir þessir menn að gera
hér? Mér finnst eins og þeir ætli að
fara að horfa á okkur Guðmund á Sneis gera eitthvað
sem aðrir mega ekki sjá. (kallar) Vill
ekki einhver þessara manna færa mér hest, ha? ... Ha?
Færa mér hest ...
Blöndal:
Fanginn Agnes Magnúsdóttir ...
Agnes:
Nei, nei. Látð hann ekki fara að
lesa þetta aftur. Ekki lesa þetta meira ... þá
fælist hann Skjóni minn.
Blöndal:
Við fríum hana þá við
því.
Séra Þorvarður:
Við skulum krjúpa hérna - svona
- og biðja. Legðu nú höfuðið hérna.
Svona. Ég er hjá þér. Held um þig - svona.
Faðir vor, þú sem ert á himnum ...
Agnes:
Mig langar að sofna ...
Séra Þorvarður:
Helgist þitt nafn ...
Agnes:
... og dreyma. Stóran, eldfjörugan
skjóttan strokuhest.
(öxin fellur, langdregin stuna frá
tilhorfendunum)
Séra Þorvarður: (tuldrar
bænina áfram)
(löðrungur)
Blöndal:
Hér lítur enginn undan.
(lokatónlist) |