|
deutsch
|
| Thorgeir
Thorgeirson:
Hirngespinste (aus "Alltägliche Menschen") Zwei Sonette Freiheit I Freiheit II Inselbewohner |
Þorgeir
Þorgeirson:
Hindurvitni (saga úr "Kvunndagsfólki") Tvær sonnettur: Frelsi I Frelsi II Eybúasaga |
| Bertolt
Brecht:
Vom ertrunkenen Mädschen |
Bertolt
Brecht:
Kvæði um drukknaða stúlku |
| Þorgeir
Þorgeirson
Hindurvitni |
Thorgeir
Thorgeirson
Hirngespinste
|
| Sá
sem ferðast nógu einn um heiminn verður skygn.
Einveran grefur tómarúm í sálina. Svo fer eitthvað í gang og fyllir sálartómið af myndum. Hægt og skyndilega. Þegar hugmynd er orðin til vaknar þörf til að kasta henni frá sér út í heiminn. Og heimurinn tekur svo eðlilega við hugmyndum að maður furðar sig ekki á neinu sem fyrir augun ber. Ekki strax. Kannski er heimurinn líka bara hugmynd? |
Wer oft
genug allein durch die Welt reist, wird hellsichtig.
Das Alleinsein gräbt ein Vakuum in die Seele. Dann setzt sich etwas in Bewegung, füllt das seelische Vakuum mit Bildern. Langsam und plözlich. Wenn eine Idee entstanden ist, erwacht das Beürfnis, sie in die Welt zu expedieren. Und die Welt nimmt Ideen so gelassen auf, dass man sich eigentlich über nichts wundert, was einem vor Augen kommt. Nicht gleich. Vielleicht ist die Welt auch nur eine Idee? |
| Liðlangt
sumarið hef ég ekið um og sýnt bíómyndir
í fiskiplássum við ströndina.
Oftast fyrir hálftómum húsum.
Flestar nætur hef ég verið einn með bílnum
mínum á ferð um landið.
Á dögunum þegar ég var að koma frá Hornafirði, á leið til Fáskrúðsfjarðar, blés vindur af hafi og sól byrjuð að skína á láglendið neðra. Þokubakki á heiðinni. Um leið og ég ók bílnum úr bjartri morgunsólinni upp í gráan þokuheiminn fór ég að hugsa. Hvað var þetta sem þú sást þarna niðurfrá? Bær við veginn og hálfhrunið hlið, fjárrétt innan við girðinguna. Fólk að raga féð. Svona snemma dags? Klukkan varla orðin sex. Smalar það á næturnar? Var það ekki að eyrnamarka nýborin lömb? Núna undir haustið? Og vorull á fénu. Var ekki þarna eyðibýli þegar þú fórst suðurhjá í fyrradag? Eða þá klæðaburður fólksins? - Svona föt voru tíðkuð löngu fyrir stríð, segi ég upphátt við bílinn. Þetta er bara einhver sýn. |
Den
lieben langen Sommer bin ich herumgefahren und habe in kleinen Fischerdörfern
an der Küste Kinofilme vorgeführt.
Ziemlich oft vor halbleeren Sälen. Die meisten Nächte war ich auf meiner Fahrt rings um die Insel allein mit meinem Auto. Vor einiger Zeit, als ich von Hornafjördur auf dem Weg nach Fáskrúdsfjördur war, blies der Wind vom Meer, die Sonne strahlte auf das Tiefland unten. Auf dem Paß eine dichte Nebelbank. In gleichen Moment, in dem ich das Auto aus der hellen Morgensonnne in die graue Nebelwelt steuerte, begann ich nachzudenken. - Was war das, was du da unten gesehen hast? Ein Hof am Wege und ein halbzerfallener Tor, ein Schafspferch innerhalb der Einzeunung. Leute, die sich mit den Schafen zu schaffen machen. So früh morgens? Es war ja gerade erst sechs Uhr. Treiben sie die Schafe in der Nacht? War man nicht dabei die Ohren der neugeborenen Lämmer zu markieren? Jezt zum Herbst hin? Und die Schafe alle mit Frühjarswolle. War das nicht ein verlassener Bauernhof, als du vorgestern an ihm vorbeifuhrst? Oder was war mit der Kleidung der Leute? - Solche Sachen waren lang vor dem Krieg in Mode, sagte ich laut zum Auto. Das ist bolß eine Illusion. |
| Og
nú heyri ég mig segja þetta hátt við bílinn
minn aftur þegar ég rifja atburðinn upp fyrir mér
viku seinna á leiðinni frá
Ólafsfirði yfir Fljótin til Siglufjarðar.
Afraksturinn af sýningunni í Ólafsfirði
nægði ekki fyrir gistingu svo ég lagði mig
í bílnum rétt utan við bæinn. Bíllinn
kólnaði og vakti mig um lágnættið.
Það er að koma sunnudagur og ég
verð með eftirmiddagssýningu í Siglufjarðarbíói.
Fram undan eru Fljótin. Úr þeirri sveit var móðurfólkið mitt en samt hef ég aldrei komið þangað fyrr svo ég muni. Undarleg tilfinning grípur mig þarna í næturhúminu. - Handan við ána, undir fjallinu, er bærinn Hamar og hinu megin við fjallsöxlina er prestsetrið Barð, heyri ég sjálfan mig segja um þennan ókunna stað. Hvernig veit ég þetta? Kristján móðurafi minn hafði verið alinn upp á Hamri. Faðir hans druknaði í hákarlalegu snemma í janúar 1876, viku áður en afi fæddist. Það var ómegð fyrir hjá Önnu langömmu minni og krakkinn fór á niðursetningsuppboð. Hjónin á Hamri fengu hann. Þau voru fullorðin og barnlaus. Í bernsku lék hann afi minn sér þess vegna við huldubörn úr hamrinum ofan við bæinn. Hann sagði mér ungum æskuminningar sínar og fleiri huldufólksögur, útilegumannasögur og Fornaldarsögur Norðurlanda, sem hann kunni utan að. Nú ek ég í norðvestur gegnum húmið og þessa ónotalegu tilfinningu af því að þekkja landið þó ég hafi aldrei séð það áður. Þetta er eins og að vera tveir menn í einu - annar horfir á landið eins og það er, hinn þekkir það eins og það var. Bærinn fram undan heitir víst Hraun. Þaðan var hún Rósa amma mín. Hjón af kynslóð afa og ömmu voru tíðast úr sömu sveit. Rósa og Kristján fluttu til Siglufjarðar aldamótaárið og bjuggu þar síðan rösk fjörutíu ár. Ég kom til þeirra þriggja mánaða gamall og var hjá þeim seinustu átta árin sem þau héldu heimili. |
Und jetzt
höre ich mich das wieder laut zu meinem Auto sagen, als ich mich auf
dem Weg von Ólafsfjördur über Fljótin nach
Siglufjördur diese Szene wieder durch den Kopf gehen lasse. Der Erlös
der Vorstellung in Ólafsfjördur reichte nicht einmal für
eine Übernachtung im Hotel, deswegen legte ich
mich kurz hinter dem Ort im Auto zum schlafen hin. Das Auto kühlte aus, und mitten in der Nacht wachte ich auf. Bald ist Sonntag, und ich habe eine Nachmittagsvorstellung im Kino von Siglufjördur. Vor mir liegt die Gegend Fljótin, aus der meine Vorfahren mütterlicherseits kamen, aber trotzdem bin ich nie vorher dort gewesen, soweit ich mich erinnern kann. Ein merkwürdiges Gefühl ergreift mich im nächtlichen Dunkel. - Auf der anderen Seite des Flusses dicht am Berg liegt der Hof Hamar, und auf der anderen Seite des Bergrückens ist der Pfarrhof Bard, höre ich mich selber sagen. Wieso weiß ich das? Kristjan, mein Großvater mütterlicherseits, war auf Hamar aufgewachsen. Sein Vater ertrank beim Haifischfang Anfang Januar 1876, eine Woche bevor mein Großvater geboren wurde. Meine Urgroßmutter Anna hatte schon vorher eine große Schar unmündiger Kinder zu versorgen, und das Jüngste wurde nun von der Gemeindeverwaltung zu den Leuten in Pflege gegeben, die den geringsten Kostenzuschuß dafür verlangten. Die Ehelaüte auf Hamar bekamen es. Sie waren nicht mehr ganz jung und ausserdem kinderlos. In seiner Kindheit spielte mein Großvater deswegen mit den Kindern von Unterirdischen aus dem Felsen oberhalb des Hofes. Als ich klein war erzählte er mir seine Kindheitserinnerungen und andere Geschichten von Unterirdischen und von Geächteten und die nordischen Vorzeitsagen, die er auswendig kannte. Jetzt durchfahre ich in nordwestlicher Richtung die Dämmerung und verspühre dieses seltsame Gefühl, die Gegend zu kennen, obwohl ich sie nie zufor gesehen habe. Es ist als ob man gleichzeitig zwei Personen sei - die eine sieht die Gegend, wie sie ist, die andere kennt sie wie sie war. Der Hof vor mir heißt ganz bestimmt Hraun. Von dort stammt meine Großmutter Rósa. Rósa und Kristjan zogen im Jahr 1900 nach Siglufjördur und lebten dann etwa vierzig Jahre dort. Ich kam als Dreijähriger zu ihnen und war die letzten fümf jahre, in denen sie noch einen eigenen Haushalt führten, bei ihnen. |
| Yfirleitt
sagði afi mér ekki draugasögur. Amma ekki heldur nema stöku
sinnum var hún að stríða mér
á Þorgeirsbola, en hann var tarfur sem gengið hafði
aftur nýfleginn, dró húðina á eftir sér
og blóðugur holdrosinn vissi upp. Þetta
var mannskæður draugur og hafði einmitt
sést við æskuheimili hennar, Hraun
í Fljótum.
Og hvaða þúst er nú þarna fram undan við veginn? Þetta hreyfist og dregur einhverja dræsu. Hraun stendur skýrum stöfum á vegskiltinu. - Djöfuls hindurvitni, segi ég við bílinn og gef honum meira bensín. Þústin stækkar og verður greinilegri. Þetta er kolsvört skepna og dregur húðina. Andartak hverfur mér allur vafi. Nú er Þorgeirsboli að birtast mér. Aldrei hafði ég hugsað mér hann svona kolsvartan. Eða gengur ekki skepnan hálfupprétt? Þegar nær kemur verður þetta smám saman að manni sem staulast kengboginn yfir móana ofan við veginn. Og dregur frakkann sinn. - Djöfuls léttir að sjá lifandi mannveru. Bíllinn stansar um leið og ég segi þetta. Ég opna framhurð. - Ertu langt að fara? segi ég við manninn. - Siglufjarðar. Hann er á að geta um sextugt, stórvaxinn og dökkklæddur. Það eru ælukleprar á jakkaboðungnum og vínþefur þegar hann sest inn í bílinn. Hann skelfur af kulda og þynku. Hendurnar sprungnar af saxa í greipunum, andlitið stórskorið og maðurinn hálfsköllóttur. Blóðug rispa uppi á skallanum og sprungin æð í vinstra auga. Þetta gerir hann svolítið annarsheimslegan. En það er gott að hafa mannlega veru hjá sér í bílnum og jafnvel gubbulyktin af honum er notaleg. Það hefur verið ball á Ásnum í gærkvöldi og hann misst af öllum ferðum. |
Normalerweise
erzählte Großvater mir keine Gespenstgeschichten. Großmutter
auch nicht, nur ganz selten neckte sie mich mit dem Bullen thorgeir; das
war ein Gespensterstier, der abgehäutet das Fell hinter sich herschliefte,
und das blutige Fleisch war zu sehen. Diese Spukgestalt war für Menchen
sehr bedrohlich und hatte sich eben auf Großmutters elterlichem Hofe,
Hraun in der Gegend Fljót, blicken lassen.
Und was für ein Gebilde ist das nun da forn auf dem Weg. Das bewegt sich und schleift irgendeinen Fetzen hinter sich her. Hraun steht deutlich auf dem Wegweiser geschrieben. - Verdammte Hirngespinnste, sage ich zu meinem Auto und trete aufs Gaspedal. Das Gebilde wird grösser und deutlicher. Es ist eine kohlschwarze Kreatur und schleift die Haut hinter sich her. Für einen kurzen Moment fällt jeder Zweifel von mir ab; das ist der Bulle thorgeir, und er zeigt sich mir. Niemals hatte ich ihn mir so kohlschwatrz vorgestellt. Aber geht diese Kreatur nicht halb aufrecht? Beim Näherkommen wird sie langsam zu einem Mann, der sich in gebücketer Haltung über die Moorwiesen oberhalb des Weges fortschleppt. Und der seinen Mantel hinter sich herschleift. - Menschenkind, was für eine Erleichtung, einen lebendigen Menschen zu sehen! Der Wagen hält im gleichen Moment, in dem ich das sage. Ich öffne die Vordertür. - Hast du's noch weit? - Bis Siglufjördur. Er ist schätzungsweise um die sechzig, hochgewachsen und dunkel gekleidet. An den Jackenschößen sind halbgetrochnete Reste von Erbrochenem, und er riecht nach Alkohol, als er sich in das Auto setzt. Er zittert vor Kälte und Katzenjammer. Er hat tiefe Schrunden in den Handflächen, grobe Gesichtszüge und eine Halbglatze. Auf dem Kopf eine blutige Schramme und eina geplatzte Ader im linken Auge. Das macht ihn ein wenig unweltlich. Aber es ist gut ein menchliches Wesen bei sich im Auto zu haben, und sogar sein Kotzgestank ist erträglich. Gestern ist in Ás eine Tanzveranstaltung gewesen, und er hat alle Heimfahrtsgelegenheiten verpaßt. |
| -
Seilstu í aftursætið. Þar á að vera
lögg í flösku, segi ég. Ertu ekki skelþunnur?
Það snörlar vinalega í nefinu á honum. Hann fær sér lítinn sopa og skygnir svo glerið við ljósinu, geymir sér seinustu leifarnar í flöskunni. Verður skrafhreifinn. Kannast við móðurfólkið mitt. - Þó nú væri. Tona móðurbróður þinn þekkti ég vel.Við unnum saman. Langt síðan. Djöfull sem hann Toni var alltaf óheppinn. Alveg frá fyrstu tíð. Hann kann sögu af því. - Toni átti sér góðan vin. Langt síðan.Var þá ungur maður. Þeir að spásséra niðrá bryggju að kvöldi til og rabba svona saman. Á leiðinni heim - man ég - af skemmtun. Allt í einu er hinn hættur að ansa. - Hvar ertu? segir Toni en hinn er þá hvergi. Fannst svo hauslaus eftir langa leit. Hafði gengið á vírstag í myrkrinu og sneitt af sér hausinn án þess að ropa einu sinni. Hætti bara að ansa. Óheppnari gat hann verið, hugsa ég með sjálfum mér. Segi þó ekkert. Toni var altént sá sem lifði. - Æ, ég veit það ekki, segir farþegi minn og verður grafalvarlegur. Er það alltaf heppni að vera lifandi? - Ha? - Besti vinur manns bara hættir að ansa. Ekkert eftir nema þegjandalegt myrkrið í kring. Er það ekki líka dauði? |
-
Faß mal auf den Rücksitz.
Da ist noch ein kleiner Rest in der Schnapsflasche. Bist du nicht völlich
verkatert?
Aus seiner Nase kommt ein freundliches Schnauben. Er nimmt sich einen kleinen Schluck und hält dann die Flasche gegen das Licht, hebt sich die letzten Tropfen auf. Wird ganz redselig. Kennt meine Verwandten mütterlicherseits. - Na, und ob. Deinen Onkel Toni kannte ich gut. Wir haben zusammen gearbeitet. Lange her. Teufel, was für ein Pech der Toni immer hatte. Von Anfang an. Er kann da eine Geschichte erzähken. - Toni hatte einen guten Freund. Lange her. War damals jung. Spazieren die da so abends unten auf der Anlegebrücke rum und unterhalten sich. Auf dem Nachhauseweg - glaub' ich - von irgendeinem Fest. Auf einmal kriegt er keine Antwort mehr von dem anderen. Wo bist du? sagt Toni, aber der andere ist nirgends zu sehen. Wurde dann nach langer Suche ohne Kopf gefunden. War in der Dunkelheit gegen eine Stahltrosse gelaufen und hatte sich den Kopf abgesäbelt, ohne auch nur einen Mucks von sich zu geben. Antwortete bloß nicht mehr. Wenn's mehr Pech nicht war, dachte ich bei mir. Sagte aber nichts. Toni war ja immerhin noch am Leben. - Ach, ich weiß nicht! sagt mein Mitfahrer und wird todernst. Ist er denn immer ein Glück, am Leben zu sein? - Was? - Jemands bester Freund hört einfach auf zu antworten. Nur noch zweigende Dunkelheit ringsum. Ist das nicht auch der Tod? |
| Ég
lít á manninn. Hann minnir mig á Tona frænda.
Og ég segi honum frá fermingunni minni. En ég
fermdist á sunnudagsmorgni að haustlagi og tekið
til altaris um leið. Toni náttúrlega skelþunnur
en vildi endilega koma með mér til
altaris. Kraup þar við hliðina á
mér. Út undan mér sá ég hvar risavaxin
vélamannshönd frænda míns greip
um fínlega hönd prestsis og lyfti undir.
Það slokaði í þegar Toni saup út
úr kaleiknum. Og stundi við.
Farþegi minn hlær oní sig. - Og hvað gerði presturinn? - Hann gat nú lítið gert. Hinn var svo miklu sterkari. Hann sótti bara meira vín í kaleikinn handa þeim, sem eftir voru. Farþegi minn verður aftur grafalvarlegur. - Guð er áreiðanlega kona, segir hann eftir stundarþögn. - Nú? segi ég hissa. - Ja, því var Gabríel sendur til Maríu ef Guð er karlkyns? Og nú skellihlær hann, sýpur því næst aftur á brennivíninu. Stynur. - Kvenfólk þarf nú sitt, segir hann og verður svo alvarlegur á ný. Samt fær maður aldrei að pota þó maður sé að elta þessi skröll um allar sveitir. Stelpurnar segja að maður sé sköllóttur og gamall en kerlingarnar vilja bara stráka. Þeir eru fjörmestir. Nú skellihlær farþegi minn, hvolfir í sig dreggjunum úr flöskuni og kerrir aftur hnakkann til að ekkert verði nú eftir. |
Ich schaue
den Mann an. Er erinnert mich an Onkel Toni. Und ich erzähle ihm von
meiner Konfirmation. Ich wurde nämlich an einem Sonntagmorgen im Herbst
konfirmiert und ging Gleichzeitig zum Abendmahl. Toni, natürlich fürterlich
verkatert, wollte aber unbedingt mit mir zum Abendmahl gehen. Kniete da
an meiner Seite. Aus den Augenwinkeln sah ich die riesige Maschinistenpranke
meines Onkels dir zarte Priesterhand packen umd dem Kelch kippen. Es gluckerte,
als Toni aus dem Kelch trank. Und dann aufstöhnte.
Mein Passagier lacht in sich hinein. - Und was machte der Priester? - Er konnte nich viel machen. Der andere war viel stärker. Er holte nur noch mehr Meßwein für die an deren. Mein Mitfahrar wird wieder todernst. - Gott ist ganz bestimmt eine Frau, sagt er nach kurzem Schweigen. - Nanu? sage ich erstaunt. - Ja, warum wurde denn Gabriel zu Maria geschickt, wenn Gott männlichen Geschlechts ist? Und jetzt lacht er laut auf, trinkt wieder einen Schluck Schnaps, stöhnt. - Die Frauen haben auch gewisse Bedürfnisse, sagt er und wird dann wieder ernst. - Trotzdem darf man nie bumsen, auch wenn man praktisch jeden Schwoof in der ganzen Gegend mitmacht. Die Mädchen sagen, daß man eine Glaze hat und alt ist, und die Älteren wollen bloß junge Burschen. Die sind am wildesten. Wieder lacht er laut, kippt sich den Rest aus der Flasche in den Hals undstreckt dem Kopf nach hinten, damit auch ja nichts zurückbleibt. |
| Við
erum komnir upp í Skarð. Hér er þoka. Bíllinn
heggur niðri á klöpp og kveinkar sér. Það
kemur á mig fum og ég lít til
hliðar á farþegann en sé þá
ekkert nema gráan þokuvegg og grilla í
mórauðan snjóskafl út um
hliðarrúðuna.
Allt í lagi, hugsa ég með sjálfum mér. Þú ert bara hættur að sjá viðstaddan mann. Eða hvað? Hefurðu kanski verið að tala við mann sem ekki er til? Ég verð að einbeita mér að akstrinum gegnum háskarðið og niður efstu brekkurnar Siglufjarðarmegin. Þá komum við út úr þokunni aftur og niður í sólskinið. Þegar ég lít til hliðar er hausinn á honum vitaskuld þarna enn. Ögn hýr af víndreggjunum og tilhlökkun yfir að komast heim. Mér er þægð í nærveru hans eins og við séum gamlir kunningjar. Jafnvel þó hann steinþegi það sem eftir er leiðarinnar niður í bæinn. Hann fer úr bílnum neðarlega á Aðalgötu og gengur burt. Dálítið reikull í spori. Með frakkann á handleggnum. Síst af öllu á ég von á því að sjá hann aftur. Og mér þykir gott að hafa þennan bjarta síðsumarmorgun í kringum mig þegar ég er orðinn einn. |
Wir sind
jetzt oben auf der Paßhöhe. Hier ist Nebel. Der Wagen stößt
mit dem Chassis auf einen Felsen und stöhnt. Ich werde ziemlich kribbelig,
schaue zur Seite zu meinem Mitfahrer hin. Aber ich sehe nur die graue Nebelwand
und die undeutlichen Umrisse einer bräunlichen Schneewehe durch das
Seitenfenster.
- Na, schön, denke ich bei mir. Du siehst jetzt einfach Anwesende nicht mehr. Oder was? Hast du vielleicht mit einem Mann gesprochen, der gar nicht existiert? Ich muß mich darauf konzentrieren, über die Paßhöhe zu kommen und dann die abschüssigen Steilkurven nach Siglufjördur hinunter. Dann kommen wir wieder aus dem Nebel haraus und in den Sonnenschein. Als ich zur Seite blicke, ist sein Kopf selbstverständlich da. Ein bißchen beschwipst von dem Rest Schnaps und von der Freude darüber, nach Hause zu kommen. Ich fühle mich wohl in seiner Gegenwart, so als og wir alte alte Bekannte wären. Obwohl er den ganzen Rest der Strecke bis in den Ort keinen Ton von sich gibt. Er steigt unten an der Hauptstraß e aus und geht fort. Ein bischen unsicher auf den Beinen, mit dem Mantel über dem arm. Es ist nwahrscheinlich, daß ich ihn wiedersehe. Und ich genieß es, diesen hellen Spätsommermorgen um mich herum zu haben, nachdem ich allein bin. |
| Nú
gefst mér tími til að skoða bernskuslóðirnar.
Héðan fór ég átta ára
gamall. Síðan er röskur aldarfjórðungur.
Ég legg bílnum framan við Kaupfélagið,
stíg út og heilsa gamalkunnum húsum. Við
Hvanneyrarbrautina stendur afahús. Þá hét það
Ránargata 14. Ég man þetta heimilisfang,
enda var það fyrsta þekking mín
á veröldinni.
Minningarnar fara að streyma til mín þegar ég nálgast þennan miðpunkt heimsins. Einu sinni hímdi ég daglangt og fram á nótt bakvið gluggakrílið efst þarna á stafninum. Hafði látið véla mig í áflog við Góa vin minn, orðið reiður og lamið hann í andlitið. Man enn hvernig hann lá hreyfingarlaus í svörtum sandinum og vætlaði rautt blóð úr nefinu á honum. Mér fanst ég hafa vegið hann. Flýði upp á háaloftið, hjólaði þungri taurullu út á lofthlerann og bjó um mig eins og sagnahetjan Gunnar á Hlíðarenda; með boga og örvar innan við gluggann. Ætlaði að selja líf mitt dýrt. Kristján afi minn hafði smíðað mér bogann úr tunnugjörð, sem í þá daga voru úr gljúpum viði. Smíðaði mér líka skíði úr tunnustöfum. Hendurnar á honum voru smáar og fínlegar. Litlifingur krepptur inn í lófann. Eftir árarnar í hákarlalegunum. Á löngutöng hægri handar vantar hálfan fremsta köggulinn. Og það er á honum kartnögl. Þannig kartnögl hafði Bergþóra kona Njáls á Bergþórshvoli á hverjum fingri, segir hann mér oft. Það hefur síðan hjálpað mér að skilja þá persónu. Einlægt voru þessar hendur að smíða eitthvað fyrir mig. Státna fugla úr ýsubeini, síldarbáta úr plankaafgöngum. Á þeim voru smærri nótabátar. Önglar fyrir davíður. Ásgrímshús er sunnan við afahús. Á kvöldin kom Ásgrímur út á pallinn hjá sér og kallaði. - Kiðakið! Og geiturnar hans komu skondrandi ofan úr fjalli þegar hann var búinn að kalla þrisvar. Einn daginn er komin hvít ábreiða fyrir gluggana í Ásgrímshúsi. Eftir það stóð hann aldrei á pallinum hjá sér. Hann var dáinn. Og enginn sem kallaði á geiturnar þegar kvöldaði. Ef ég man rétt þá var hann sjálfur með fannhvítt geithafurskegg. |
Jetzt habe
ich Zeit, die Stätten meiner Kindheit zu beschichtigen. Ich war acht
Jahre alt, als ich wegging. Seitdem ist gut ein Vierteljahrhundert vergangen.
Ich parke den Wagen vor dem Kaufgenossenschaftsladen, steige aus und grüße altbekannte Häuser. Am Ende von Hvanneyrargaße steht das Haus meines Großvaters. Damals hieß es Oceangaße 14. Ich kann mich an diese Adresse erinnern, denn das war ja schließlich mein erster Wissen von der Welt. Die Erinnerungen ströhmen auf mich ein, als ich mich diesem Mittelpunkt der Welt nähere. Einmal habe ich einen ganzen Tag lang und bis in die Nacht hinein hinter dem winzigen Fenster ganz oben im Giebel gehockt. Hatte mich zu einer Rauferei mit meinem Freund Gói hinreißen lassen, war wütend geworden und hatte ihn ins Geschicht geschlagen. Erinnere mich noch, wie er da bewegungslos im schwatzen Sand lag und ihm rotes Blut aus der Nase sickerte. Ich hatte das Gefühl, daß ich ihn erschlagen hatte. Floh nach oben auf den Dachboden, rollte eine schwere Stoffrolle über den Lukendeckel und richtete mich so ein wie der Sagaheld Gunnar von Hlídarendi; mit Pfeil und Bogen dicht beim Fenster. Hatte vor, meine Haut teuer zu verkaufen. Mein Großvater Kristian hatte mir den Bogen aus einem Faßring gemacht, denn damals waren die aus geschmeidigem Holz. Hat mir auch Skier aus Faßdauben gefertigt. Seine Hände waren klein und zierlich, der kleine Finger nach innen gekrümmt, durch das Rudern beim Haifischfang. An Mittelfinger der rechten Hand fehlte die oberste Spitze, und dort war nur eine gelbe Kralle. Solsche Nägel hatte Bergtora, die Frau von Niall auf Bergthorshvoll, an jeden Finger, sagte er mir oft. Das hat mir später geholfen, diese Person zu verstehen. Stets waren Großvaters Hände damit beschäftigt, etwas für mich zu schnitzen, forsche Vögelchen aus Schellfischgräten, Heringsboote aus Plankenresten. Darauf waren kleine Beiboote. Haken für Kranvorrichtungen. Das Asgrímshaus liegt an der Südseite von Großvaters haus. Abends trat Asgrímur auf seine Veranda und rief: "Zickezickezick!" Und seine Ziegen kamen den Berg heruntergezockelt, wenn er dreimal gerufen hatte. Eines Tages hing ein weißes Tuch vor dem Fenster im Asgrímshaus. Danach stand er nie mehr auf seiner Veranda. Er war gestorben. Keiner, der die Ziegen rief, wenn es Abend wurde. Wenn ich richtig erinnere, hatteer selber einen schneeweißen Ziegenbart . |
| Sæunn
bjó í húsinu austan við okkur. Var þar í
vist. Og hún kallaði mig altaf manninn
sinn. Þetta var hamingjusamasta hjónaband
í veröldinni. Hún tuttugu árum
eldri en ég og líklega hefur það staðið
bara eitt sumar því einlægt er sólskin
kringum hana í minningunni. Ég fór
á hverjum morgni, undir eins og amma var búin
að þvo mér og klæða mig, niður
eftir til konunnar minnar að kyssa hana góðan daginn
og fá hjá henni súkkulaði að drekka. Og á
kvöldin fór ég að bjóða
henni góða nótt áður en amma háttaði
mig.
En lífsháski verður að fylgja hverju hjónabandi. Á heimleiðinni mæti ég fávitanum með hjólbörurnar og freistast til að setjast upp í hjá honum. Skjálfandi af eftirvæntingu. Og hann flissar þá með sogum um leið og hann vaggar börunum á allar hliðar. Svo þeysumst við eftir mjóum rindanum á milli heims og helju með gínandi hyldýpi örvæntingarinnar á báðar hendur. Heim til ömmu sem bíður úti á dyrahellunni. - Það hefur litla þýðingu að biðja ykkur að fara varlega, segir hún og dæsir með krosslagða handleggina framan á sér. Þegar fávitinn með hjólbörurnar er farinn stöndum við amma um stund og heyrum tónlist úr húsinu vestan við götuna. Sæmundur á neðri hæðinni þar pínir skræka fiðlutóna undan sigggrónum fingrunum út í kvöldhúmið. Amma hristir höfuðið. Ég hristi þá líka höfuðið. |
Sæunn
wohnte im Haus an der Ostseite. War dort Hausmädchen. Und sie nannte
mich immer ihren Mann. Das war die glücklichste Ehe auf der Welt.
Sie war zwanzig Jahre älter als ich, und wahrscheinlich hat
die Ehe nur einen Sommer gehalten, denn in der Erinnerung ist ständig
Sonnenschein um sie herum. Ich ging jeden Morgen, sobald Großmutter
mich gewaschen und angezogen hatte, hinunter zu meiner Frau, um ihn einen
Gutenmorgenkuß zu geben und Kakao zu bekommen. Und abends ging ich
zu ihr, um ihr gute Nacht zu sagen, bevor Großmutter mich ins Bett
steckte.
Aber jede Ehe ist unweigerlich mit Lebensgefahr verbunden. Oftmals traf ich auf dem Rückweg von Sæunn den Dorfdeppen mit der Schubkarre und lies mich verleiten, mich hineinzusetzen. Zitternd vor freudiger Erregung. Und er kicherte sabbernd und schmatzernd, als er die Schubkarre nach allen Seiten hin und her schaukelte. Dann sausten wir auf dem schmalen Grat zwischen Himmel und Hölle dahin, den gähnenden Abgrund der Verzweiflung zu beiden Seiten. Nach Hause zu Großmutter, die an der Türschwelle wartete. - Es hat wenig Sinn, euch zu bitten, vorsichtig zu sein! sagte sie immer und seufzte, während sie die Arme vor der Brust gekreuzt hielt. Als der Dorfdepp mit der Schubkarre weg war, standen Großmutter und ich eine Weile und hören Musik aus einem der Häuser auf der anderen Seite der Straße. Sæmundur im Erdgeschoß quelte unter schwieligen Fingern ein paar schräge Geigentöne in die Abenddämmerung hinaus. Großmutter schüttelte den Kopf. Ich schüttelte dann auch den Kopf. |
| Uppi
á loftinu í Sæmundarhúsi býr rauðhært
ungmenni sem einlægt vill vera að bjóða litlu
krökkunum inn til sín. Lætur okkur setjast
í hálfhring í kringum sig, opnar
buxnaklaufina og sýnir á sér
tillann. Við sitjum prúð og þögul eins og
kirkjugestir og horfum á þessi ósköp.
Einhvern veginn vitum við að það
má ekki tala um þetta við nokkurn
mann. Þetta er vanvirða. Skammarleg árátta.
Eins og fiðluleikurinn hans Sæmundar. |
Oben im
Dachgeschoß wohnte eine rothaarige Jünglingsgestalt, die ständig
kleine Kinder zu sich einlud, ließ uns im Halbkreis um ihn herumsitzen,
öffnetet sein en Hosenschlitz und zeigte seinen unheimlichen Pillermann.
Wir saßen brav und zweigend wie Kirchenbesucher und betrachteten
das spektakel. Irgendwie wußten wir, dass wir zu niemandem darüber
reden durften. Das ist etwas unanständiges. Eine schändliche
Manie.
Wie das Geigenspiel von Sæmundur. |
| Norðan
við okkur er grár steinkumbaldi. Það er alveg
sérstök vetrarminning bundin við það hús.
Meðfram suðurhlið þess stóð
vindstrengur að vetrinum og myndaði geil meðfram
veggnum. En svo reis þverkníptur skafl
eins og þrjá metra frá húsinu.
Jafnaldri minn, sonur sýningarmannsins í bíóinu,
liggur veikur inni í þessu húsi og við megum
ekki heimsækja hann. Það er smitnæmur
sjúkdómur, sem amar að honum.
Þegar dimmir söfnumst við undir hússtafninn og hann sýnir okkur bíó á snjóskaflinum gegnum gluggann - nema það sé faðir hans sem skipuleggur þetta? Chaplin er að leika listir sínar þarna í vetrarnóttinni. Þá fer skyndilega að snjóa og skuggarnir af logndrífuflygsunum hníga varlega niður myndflötinn sem verður smátt og smátt að samfeldri iðandi skuggaveitu. Litli maðurinn með stafinn og harðkúluhattinn eins og losnar frá skaflinum og trítlar út í mugguna. Kvöldið verður dimmgrátt af logndrífu nema þar sem ljóskeilur götuluktanna standa eins og hvítir stólpar. Tveir og tveir ösla nú krakkarnir heim á leið gegnum ljóskeilurnar og bregða fyrir sig útskeifu göngulagi litla mannsins, taka ofan ósýnilega hatta, hneigja sig hvor fyrir öðrum og sveifla ímynduðum montprikum í glæsta hringi. Um stund er bærinn fullur af litlum Chaplinum - en smám saman hverfa þeir út í mistrið. Og þá man ég að ég þarf að finna sýningarmanninn í bíóinu og sé að það er bjartur sumarmorgun aldarfjórðungi síðar. Sól farin að skína á bæinn. |
Nördlich
von unserem Haus ist ein grauer Steinklotz. Es ist eine ganz besondere
Wintererinnerung mit diesem Haus verbunden. An seiner Südseite stricht
der Wind so um das Haus herum, daß sich entlang der Wand ein
schneefreier Kanal bildete. Drei Meter vom Haus enfernt erhob sich dann
eine lotrechte Schneewehe. Ein Junge in meinem Alter, der Sohn des Kinovorfürers,
lag krank zu Bett in diesem Haus, und wir durften ihn nicht besuchen. Er
hatte eine ansteckende Krankheit ... doch als es dunkel wurde, versammelten
wir uns am Hausgiebel, und er gab durch das Fenster eine Kinovorstellung
auf der Schneewähe. Chaplin zeigte dort seine Künste in der Winternacht
... dann fing es plözlich an zu schneien, und die Schatten von den
leise rieselnden Flocken sank vorsichtig auf die Bildfläche herab,
die nach und nach zu einem ununterbrochenen Schattenwirbel wurde. Der kleine
Mann mit dem Stöckchen und dem Bowler löste sich irgendwie von
der Schneewehe und trippelte in das Schneegestöber hinaus. Der
Abend wurde dämmerliggrau vom Flockenmeer, außer dort, wo die
Lichtkegel der Straßenlanternen wie weiße Seulen standen. Zwei
und zwei zusammen, stapften wir Kinder durch die Lichtkegel nach
Hause und machten den watschelnden Gang des kleinen Mannes nach,
nahmen unschichtbare Bowleren ab, verneigten uns voreinander und wirbelten
unsichtbare Spatzierstöckchen in eleganten Kreisen. Eine Zeitlang
war der Ort voll von kleinen Chaplins, aber nach und nach verschwanden
sie im Gestöber ... und jetzt erinnere ich mich, daß ich den
Vorfürer im Kino treffen muss, und sehe, daß es ein heller
Sommermorgen ist, eine Vierteljahrhundert später.
Die Sonne scheint schon auf die Stadt. |
| Þegar
ég dey hverfur þessi heimur því hann er hvergi
til nema í kraftfletinum þar sem undrun mín
og staðreyndir veraldarinnar mætast. Og það
kemur í ljós að veröldin hefur
búið furðu minni ný viðfangsefni
til að vinna úr, líka á þessum morgni.
Óvænt og kynleg. |
Wenn ich
sterbe verschwindet diese Welt, denn sie existiert einzig in dem Kraftfeld,
wo mein Erstaunen und die Fakten der Wirklichkeit aufeinandertreffen. Und
es zeigt sich, daß die Wirklichkeit an diesem Morgen neue Betätigungsfälder
für mein Erstaunen vorbereitet hat.
Unerwartete und seltsame. |
| Það
var enginn kominn í bíóið.
Bærinn auður nema hvað einn dökkklæddur maður kemur röltandi neðan Aðalgötuna. Hann er með mjólkurbrúsa í hendinni og plástur á hausnum. Tekur ekki kveðju minni þó mér sýnist þetta vera farþeginn minn frá í morgun. Eins búinn og þá nema hvað fötin eru nú tandurhrein og nýpressuð. Hann gengur steinþegjandi hjá eins og ég væri ekki til. Það ískrar í höldunni á mjólkurbrúsanum og hann stefnir á svæðið framan við Kaupfélagið. Ég fer í humátt á eftir honum. Fyrir utan okkur tvo er ekkert lífsmark í bænum. Hann gengur að steinsteyptri upphækkun - líklega gömlum húsgrunni, leggur þar frá sér mjólkurbrúsann, stígurhátíðlega fram á brúnina, dregur upp vasabiblíu, heldur henni tilgerðarlega framan á brjóstinu. Og fer að predika. Það er gylltur kross á biblíunni. - Sjáið að ykkur í tíma, segir hann. Danshús og lauslæti eru vélabrögð Andskotans. Sjáið að ykkur í tíma og snúið huganum til Hans sem dó á krossi fyrir okkur öll! Ég lít við og gái allt í kringum mig. Þar er enginn maður. Ég er eini sýnilegi áheyrandinn á þessum fundi. Ræðumaður telur að heimsendir sé í nánd og varar alla nærstadda við. - Menn eru jafnvel upp um fjöll og firnindi að guðlasta og drýgja hór, margítrekar hann eins og stef í ræðunni. Að lokum þylur hann Faðirvorið, tekur mjólkurbrúsann og fer. Eftir verð ég einn og veit ekki hvaðan á mig stendur veðrið. |
Es ist noch
keiner im Kino. Der Ort leer.
Nur ein dunkelgekleideter Mann kommt die Haubtsraße heruntergeschlendert. Er hat eine Milchkanne in der Hand und ein Pflaster auf dem Kopf. Reagiert nicht auf menen Gruß, obwohl es mir scheint, daß es mein Mitfahrar von heute früh ist. Ganauso angezogen, nur sind die Kleider pieksauber und gebügelt. Er geht stumm und zweigend vorbei, als ob ich nicht da wäre. Der Henkel seiner Milchkanne quietscht, und er geht in Richtung auf dem Platz vor dem Kaufgenossenschaftsladen. Ich gehe schnurstracks hinter ihm her. Ausser uns beiden gibt es keine Anzeichen von Leben in dem Ort. Er geht zu einer betonierten Erhöhung hin - wahrscheinlich ein altes Hausfundament - stellt die Milchkanne ab, steigt feierlich auf die Kante hinauf, zieht eine Taschenbibel hervor und hält sie sich mit Pathos vor die Brust. Und fängt an zu predigen. Auf der Bibel ist ein vergoldenes Kreuz. - Geht in euch zur rechten Zeit, sagt er. Tanzlokale und ausschweifende Lebenswandel sind Verlockungen des Teufels. Geht in euch zur rechten Zeit und richtet eueren Sinn auf IHN, der für uns alle am Kreuz gestorben ist! Ich schaue nach hinten und überallhin. Da ist niemand. Ich bin der einzige sichtbare Zuhörer auf dieser Versammlung. Der Redner ist der Meinung, daß der Weltuntergang nahe bevorsteht, und warnt alle Umstehenden. - Die Menschen betreiben sogar in der erhabenen Abgeschiedenheit der Berge Gotteslästerung und Hurerei, wiederholt er öftermals wie ein Refrain in seiner Rede. Zum Schluß betet er das Vaterunser herunter, nimmt seine Milchkanne und geht. Ich bleibe allein zurück und weiß überhaupt nicht was los ist. |
| Seinna
um daginn hafði ég sýningu í Siglufjarðarbíói.
Gestir voru ekki færri en forðum daga undir
glugganum í vetrarminningunni, en heldur ekki
öllu fleiri. Ég er líka orðinn vanastur hálftómum
húsum. Hitt er verra þegar ég fer að
spyrja staðarbúa um farþega minn frá
morgninum. Ég lýsi honum sem nákvæmast,
leik göngulagið og talsmátann.
En enginn kannast við þennan mann. Ólíklegt þó að í bænum sé maður sem skandalíserar á laugardagsböllunum og predikar Guðsríki á sunnudagsmorgnum nema allir hér kannist við hann. Er kanski verið að leyna mig einhverju? Nei, menn eru raunverulega á svipinn eins og þeir haldi að ég sé ekki með öllum mjalla. Og með þá skömm
á bakinu er ég aftur kominn inn að
Hraunum í Fljótum á leið til Sauðárkróks.
Þar á ég að hafa kvöldsýningu.
júní
1998.
|
Später
am Tage habe ich die Vorstellung im Ortskino. Es sind zwar nicht weniger
Zuschauer da als seinerzeits unter dem Fenster in der Wintererinnerung,
aber auch nicht viel mehr. Ich bin an halbleeren Sälen gewöhnt.
Schlimmer aber wird es, als ich die Ortsansässigen nach meinem Beifahrar
von heute Morgen frage. Ich beschreibe ihn so genau wie mögkich,
ahme seinen Gang nach und seine Sprechweise.
Aber keiner kennt diesen Mann. Unwahrscheinlich, daß es in dem Ort einen Mann gibt, der samstagabends auf Tanzveranstaltungen Randale macht und sonntagsmorgens das Reich Gottes verkündet, ohne daß ihn jemand hier kennt. Hält man vielleicht etwas vor mir geheim? Nein, die Leute machen eher Mienen, als ob sie glaubten, daß ich nicht alle Tassen im Schrank habe. Und mit dieser Blamage im Nacken bin ich
wieder bei Hraun in der Gegend Fljót angekommen, auf dem Weg nach
Saudárkrókur. Dort soll ich eine Abendvorstellung geben.
juni 1998.
|
| ©Bertolt
Brecht
Vom ertrunkenen Mädchen |
Kvæði
um drukknaða stúlku
Þýðing: Þorgeir Þorgeirson © leshús |
| 1
|
1
Þar sem hún drukknuð flýtur fram sinn veg fyrst eftir læknum þaðan niður í ána skín himindjásnsins birta líknsamleg líkt eins og til að signa hana dána. |
| 2
|
2
Setjast að henni bæði þari og þang svo þyngjast tekur skriður hennar óðum og fiskar svalir synda henni í fang seinasta spöl hennar á þessum slóðum. |
| 3
|
3
Er kvöldar dettur reyklitt rökkur á og rauðanóttin stjörnur vaka lætur en morgunljóminn lýsir svo hún má líða í gegnum bæði daga og nætur. |
| 4
|
4
Í vatninu tekur að fúlna hinn fölleiti nár og faðir vor, drottinn, (smám saman) líka að gleyma andliti fyrst og svo gleymast hendur loks hár og hræ flýtur burt meðal hræja er fljótin geyma. |
| Þorgeir Þorgeirson:
Frelsi I © leshús Þín veika lund hún
var þín sterka hlið
Þitt frelsi það
var fangaklefans ró
og bið þín líkust
ferðalagi í
Tíminn líður eins
og ekki neitt
|
Thorgeir Thorgeirson:
Freiheit I © Übersetzung: Franz A Gíslason Die Willensschwäche war dein starker Zug.
Für dich war Freiheit nur die Ruh im Knast
Die Wartezeit wie Reise ohne Rast
Die Gegenwart geht inhaltslos voran
|
| Þorgeir Þorgeirson:
Frelsi II © leshús Og hverjum skyldi koma þetta
við?
Og hver vill enda koma og hlusta
á það
Og hver vill lengur sjá hið
bláa blóm?
Og þá er líka
sólin sest og grátt
|
Thorgeir Thorgeirson:
Freiheit II © Übersetzung: Franz A Gíslason Es sagt uns kaum was neues ohnehin. Nur daß der kleine Alltag ohne Sinn belanglos murmelnd rinnt zum Ozean. Und wer hört noch wie albern musiziert
Und wer sieht noch am Ufer wo sie steht
Doch rötet dann der Sonnenuntergang
|