Svar utanríkisráðherrans I

Subject:  Re: fyrirspurn    Date: 16 Dec 1998 09:22:44    From:halldor.asgrimsson@utn.stjr.is To: leshus@CENTRUM.IS

 

Ágæti Þorgeir.   Mannréttindi eru algild, en það er afstætt hvað á að flokka undir mannréttindi. Ýmsir hafa þá áráttu að mínu mati að útvíkka mannréttindahugtakið svo mikið að það verði merkingarlítið og jafnvel merkingarlaust. Ég tel t.d. ekki að með því að takmarka fiskveiðar og verja atvinnuréttindi þeirra sem hafa mestra hagamuna að gæta sé verið að fremja mannréttindabrot. Það er áreiðanlega rétt hjá þér að ég eins og aðrir gæti stundum orðað hugsanir mínar betur. Vonandi hefur þú slíkan galla líka.   Bestu jólakveðjur.   Halldór Ásgrímsson.   áfram

 
 

 

Þakkarbréf með athugasemdum  © leshús

Subject: Þakkarbréf með athugasemdum  Date: Tue, 22 Dec 1998 09:44:04  From:  ÞÞ <leshus@centrum.is>  To: halldor.asgrimsson@utn.stjr.is,    cc: bjorn.bjarnason@mrn.stjr.is

 

Reykjavík 22.12.1998 Heiðraði ráðherra:  Ég þakka fyrir skjót og greið svör.  Má ég geta þess, að minn skilningur á 18. gr Mannréttindasaskrár SÞ er sá, að rétturinn til frjálsra hugsana og skoðana feli líka í sér réttinn til að skipta um skoðun, sem oft er örðugra en að halda í skoðun. Og rismeira.  Í því ljósi fagna ég yfirlýsingu þinni um að mannréttindi séu  a l g i l d. Mér og fleirum var þung raun að því um árið þegar þið Vigdís forseti lýstuð yfir því einum rómi austur í Kína, frammi fyrir öllum heiminum, að mannréttindi væru  a f s t æ ð. Fólk, sem var ykkur mjög vinveitt, reyndi að telja mér trú um, að þetta hefði bara verið yfirmáta kurteisi ykkar við gestgjafa, sem vildu fá að aka sínum skriðdrekum yfir frjálsræðissinna í himneskum friði. En varla er þó réttmætara að "vinna það fyrir vinskap manns að víkja af götu sannleikans", eins og segir í heilræðavísunni. Því í upphafi Mannréttindaskrár SÞ er hugtakið mannréttindi einmit skilgreint sem "inalienable rights", "réttindi sem ekki verða af neinum manni tekin". Síðan eru þau réttindi talin upp í 30 greinum skrárinnar. Sú upptalning er bæði tæmandi og afdráttarlaus. Þannig er heldur ekki neitt til í þeirri fullyrðingu þinni nú, að það sé "afstætt hvað á að flokka undir mannréttindi".  Þvert á móti.  Það er morgunljóst hver þau réttindi eru.  Og það er líka morgunljóst að jafnræði telst í hópi þeirra réttinda. Og þá er vitaskuld átt við jafnræði allra, en ekki bara “þeirra, sem hafa mestra hagsmuna að gæta”.  Má ég minna þig á það, að í dómi Hæstaréttar Íslands í máli VJ gegn ríkinu segir svo:"Dómstólar eiga úrskurðarvald um það, hvort löggjafinn hafi að því leyti gætt réttra sjónarmiða". En um þau sjónarmið Alþingis segir í dóminum:"Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því, að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru, og þeir tiltölulega fáu einstaklingar eða lögaðilar, sem höfðu yfir að ráða skipum við veiðar í upphafi umræddra takmarkana á fiskveiðum". Og lagatilvísun dómsins í framhaldi af því er svona: “Í 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um það, að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti". Þar segir einnig: "Jafnræðisregla þessi var áður meðal ólögfestra grundvallarreglna í íslenski stjórnskipun.” Hér vinnur Hæstiréttur Íslands hárrétt með algilda og ófrávíkjanlega (inalienable) mælikvarða einstaklingsréttar.Sá sem hefur ekki þá mælikvarða er í rauninni ekki lýðræðissinnaður.  Hinu get ég ákaflega vel samsinnt, að fara beri varlega með hugtak eins og  mannréttindi svo það ekki dofni og útvatnist.  Mín regla er sú, að nota helst ekki þetta ábúðarmikla orð nema verið sé að ræða stóru alþjóðlegu yfirlýsingarnar og sáttmálana. Þau plögg eru uppsprettulindir nútíma réttarríkis vegna þess að upp úr seinni heimsstyrjöldinni var til þeirra safnað öllu því sem best hafði  gagnast í stjórnarsskrám einstakra lýðræðisþjóða. Og höfðingjar þjóðanna voru látnir undirrita mannréttindaskrána. En skilningur ykkar stórbokkanna í hverju ríki fyrir sig á mannréttindahugtakinu er síðan mælikvarðinn á það, hvort viðkomandi samfélag stefnir að réttarríki. Þess vegna þótti mér verra hvernig þið Vigdíd töluðuð í Kínaferðinni forðum. Þess vegna þótti mér raun að heyra þig fullyrða það aftur í sjónvarpsfréttunum, og ég get ekki túlkað það sem neitt mismæli þitt, að vitaskuld væru mannréttindi afstætt hugtak. Og þess vegna þykir mér vænt um að eiga frá þér orðsendingu til vitnis um það að nú hefur þú skipt um skoðun. Því vonandi líður þá ekki á löngu þangað til upp rennur  fyrir þér, að listinn yfir mannréttindaákvæðin er líka algildur og ófrávíkjanlegur.  Við skulum á hinn bóginn forðast stór og upphafin orð. Heima fyrir nægir að kalla þetta bara  r é t t   m a n n a. Þau orð duga líka best til mælinga á því hvort þið höfðingjarnir stefnið að tilkomu réttarríkis hér.     Ég bregst aldrei mjög vel við því að vera kallaður baráttumaður fyrir mannréttindum. En það gerir fólk oft, sumt jafnvel í góðri meiningu.  Sá sem er klæddur í of stórt orð verður hlæglegur eins og trúður í of stórum flíkum.  Oflof er háð, segir Snorri (Sturluson) í stílfræði sinni..  Það er þó ekkert leymdarmál, að síðan árið 1983 hef ég verið að láta reyna á það, hvort hér sé einhver vísir að réttarríki. Þetta byrjaði með því, að ég ritaði tvær greinar í Morgunblaðið, sem hétu "Hugum nú að" og "Neyttu á meðan á nefinu stendur", og báðum greinunum var stefnt gegn ofbeldi lögreglunnar á götum Reykjavíkur. Ég var dæmdur til sekta (eða fangavistar) fyrir þessi skrif en rak þann úrskurð ofan í dómsvaldið hér árið 1992. Með tilhjálp Mannréttindadómstólsins í Strasborg.  Þessu svaraði framkvæmdarvaldið (hagstofuráðuneytið) hér þá strax með því að fyrirskipa misbeitingu á kennitölukerfinu (sem virðulegir aðilar eins og lögfræðideild Landsbanka Íslands, Tölvunefnd og Menntamálaráðuneytið telja nú ólögmætt) til að skilorðsbinda kosningarétt minn og takmarka aðgang minn að sjúkrastofnunum.  Í sex ár hef ég þannig í raun verið sviptur kosningarétti og kjörgengi, því ekki ber mér að lúta takmörkunum (skilorðsbindingu) á algildum réttindum mínum? Sumir mundu kalla þetta mannréttindabrot, en ég kýs að nefna það ófullnægjandi skilning stórbokkanna, sem í hlut eiga, á grundvallaratriðum réttarríkisins.  Á Hagstofu Íslands og víðar í stjórnkerfinu starfa menn á háum launum við það að hindra tilkomu réttarríkis hér. Það er vofeifleg stefna, ekki síst þar sem einmitt þessir embættismenn virðast óbilandi í trú sinni á þjóðernisjafnaðarstefnu nafnalaganna og annarar forneskju. Og þeir sinna ekki viðvörunum mannúðlegri afla í kerfinu, eins og til að mynda landlæknisembættisins.  Þegar ég hef vísað þeirri einföldu staðreynd til ykkar Alþingismanna svarið þið bara með langri þögn eða í mesta lagi þungum, lágum þjáningarfullum stunum, sem stafa líklega af því að þið lítið á kröfur mínar til réttaröryggis sem einhvers lags bilun og skiljið kannski ekki að réttur manna er þess eðlis að einstaklingurinn sjálfur hefur fullt umboð til að verja hann.  Mér hefur ekki fundist það nógu góð niðurstaða, að framkvæmdavaldinu skuli enn líðast að hefna með þessum hætti fyrir ósigra dómsvaldsins og löggjafarvaldið kúri sig álengdar eins og doðaveik kýr og stynji þungan.     Hvers vegna það er ekki nógu góð niðurstaða?  Vegna þess að réttarríkið er grundvöllur velferðarríkisins.  Réttlausu fólki hlotnast aldrei velferð til neinnar frambúðar.  Og hér virðist  mér ekki hafa verið réttarríki. Ekki heldur neinn vilji æðstu ráðamanna til þess að stefna að réttarríki. Það er niðurstaða 16 ára könnunar minnar. Hér er fólk þvingað til að tjá skoðanir yfirvalda með daglegum rithætti nafnsins síns, hvað þá öðru. Það er náttúrlega ein frumstæðasta ritskoðun sem um getur í víðri veröld. Og hérlendum blaðamönnum þykir þetta bara eðlilegt ástand. Það er óhugnanlegur vitnisburður um "árangur" ykkar sem hér ráðið bæði stjórn og stjórnarandstöðu.  Og það verður ekki stórvægilegur ágreiningur milli ykkar framkvæmdarvaldsmanna og dómsvaldsins fyrr en Hæstiréttur Íslands fer að vitna í mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Hvað má ráða af þeirri staðreynd? Þið eruð óvanir sjálfstæðu dómsvaldi (eins og þið eruð óvanir sjálfstæðu löggjafarvaldi). Þið eruð enn á bullandi gerræðisfylleríi og ég veit ekki hvort nokkur endurhæfing mundi duga til að gera ykkur að brúklegum lýðræðissinnum.  Dómur Hæstaréttar í kvótamálinu gæti þó orðið vatnaskil í þessum efnum. Eitthvað í líkingu við það sem gerðist (líka með friðsamlegum hætti) í flauelsbyltingunni svonefndu í Austurevrópulöndunum fyrir réttum áratug. Því meinsemd Austurevrópu var líka í sjálfum grundvellinum. Réttarríkið var þar fjærstatt. Og þess vegna var jafnræðið eingöngu "fyrir þá sem mestra hagsmuna höfðu að gæta", frelsið eingöngu fyrir stórbokkana og bróðerni ekki leyfilegt.  En "það var allt í stakasta lagi - nema undirstaðan", eins og segja má um okkur líka nú.  Í þessu bréfi hef ég leyft mér að tala við þig eins og þú værir yngri maður en ég. Og það ertu líka. Mér hefur blöskrað að sjá þig gegna störfum utanríkisráðherra árum saman án þess að vilja sinna grundvallaratriðum alþjóða mannréttinda og skyldum þínum við hugsjón réttarríkisins, sem við höfum þó bundist með undirritun sáttmála á vegum Sameinuðu þjóðanna.  Sem heiðvirðum manni ber mér að greina þér frá þessu. Eins hinu - að nú eftir sex ára glímu mína við kommísara kerfisins hér, sem enn neita mér um fullgildan kosningarétt, hef ég engin önnur ráð en þau að biðja Mannréttindaskrifstofu Sameinuðu þjóðanna að senda fulltrúa til að líta á misbeitingu nafnalaga, kennitolukerfis ofl. hér í næstu kosningum. Og það gæti spurst illa fyrir í þroskaðri réttarríkjum, sem mér vissulega þætti miður fyrir hönd þjóðar okkar. En ég má ekki horfa í það fyrst þið, sem gætið hér stjórnarhátta, a.m.k. fram að kosningunum í vor, skiljið engar vægari röksemdir og viljið enga sáttafundi.  Mín persónulegu mál eru þannig að færast af borðum hagstofuráðherra og dómsmálaráðherra, sem kvorugur þeirra hefur viljað ræðta þau við mig undangengin sex ár, og stefna inn á borð þitt í  utanríkisráðuneyti. Eru raunar komin þangað, úr því þetta bréf mitt er orðið að greinargerð til þín um niðurstöður 16 ára könnunar á stöðu réttarríkisins hérlendis. Og viðvaranir mínar komnar á framfæri við þig.  Að lokum þetta: gott byrjendapensúm í pælingum mínum um rétt og órétt er að finna á leshúsvefsetrinu t.a.m. í eftirfarandi tenglum:  1. tvö viðtöl   2. áhrif móðuharðindanna í tveim löndum   En fyrir lengra komna hentar t.a.m. formáli bókarinnar "Lesefni handa lýðræðissinnum"  eða jafnvel  Strasborgarskjöl, sem ég reikna nú varla með að þú hafir ráðrúm til að kynna þér. Það er svo tímafrekt.   Ef þú vilt enn leggja orð í belg þá er addressan: leshus@centrum.is      Með bestu óskum um gleðileg jól og farsælt kosningaár,  Þorgeir Þorgeirson  áfram

 

 

Svar ráðherrans II

Subject  þakkarbréf       Date: 23 Dec 1998 10:49:59    From: <halldor.asgrimsson@utn.stjr.is>       To: leshus@centrum.is

 

Ágæti Þorgeir.  Þakka bréf  þitt sam einkennist af miklum áhuga á mannréttindum, en þrátt fyrir það dæmir þú aðra hart og hikar ekki við að gera öðrum upp skoðanir.  Þú getur lesið það sem ég hef sagt um mannréttindamál á vefsíðu minni.  Ég tel að dómur hæstaréttar komi mannréttindum lítið við og ég vil vernda atvinnuréttindi þess fólks sem á allt undir í sjávarútvegi.  Sumir ganga svo langt að telja það mannréttindabrot að þú og ég fái ekki veiðileyfi til að róa á trillu í atvinnuskyni.  Ég vona að þú sért mér sammála um að það kemur mannréttindum ekkert við.  Ég kannast ekki við yfirlýsinagar af minni hálfu um Kína sem þú rekur í skrifum þínum.  Ég hef oftar en einu sinni talað um mannréttindamál við yfirvöld frá Kína, nú síðast við aðstoðarutanríkisráðherra sem kom hér í heimsókn fyrir skemmstu.  Þegar þér blöskrar að ég kunni engin skil á þeim málum sem ég fjalla um, hlýtur það að vera vegna þess að þú telur sjálfan þig vita betur og geta dæmt þar um.  Ég get lítið hjálpað þér í þeim málum.   Ég hef alltaf borið virðingu fyrir skoðunum annara, en ég skal ekki neita því að ég hlusta minna á þá sem mér leiðast.  Ég held að þú verðir að gera slíkt hið sama.  Með ósk um gleðileg og friðsæl jól.  Halldór  Ásgrímsson.  áfram

 

Lokasvar Þorgeirs

Subject:  Re: 23.12.1998         Date: Wed, 23 Dec 1998 13:12:54         From:  Þ Þ  <leshus@centrum.is>           To: halldor.asgrimsson@utn.stjr.is

 

Skal gert, ráðherra! Gleðilega Þorláksmessu,ÞÞ

 
 

Niðurlagsorð

frá leshúsi

 

Það er önugt til þess að hugsa, að manninum sem trúað hefur verið fyrir samskiptum okkar við umheiminn skuli vera þvílík ofraun að tala um jafnræði. Ekki nóg með það. Honum virðist liggja við sturlun af leiðindum ef réttarríki berst í tal. Vissara að trufla hann ekki frekar um sinn. Enda mun hann hafa í nógu að snúast um hátíðarnar. Við fellum því talið.    En þökkum honum fyrir greið og einkar fróðleg svör.  23.12.1998   Viðbót 27.12.1998 Í Þorláksmessubréfi ráðherrans hér að ofan segir:  "Þú getur lesið það sem ég hef sagt um mannréttindamál á vefsíðu minni". Við leit á vefsíðu ráðherrans fundust tvær greinar og ein ræða, þar sem hann hefur fjallað um málefni velferðar og mannréttinda í tilefni af fimmtugsafmæli mannsréttindaskrárinnar. Í Þorláksmessubréfinu segir: ráðherran líka: "þú  hikar ekki við að gera öðrum upp skoðanir". En það er nú einmitt það sem móttakandi Þorláksmessubréfsins hefur hikað við, þó hann vitnaði í heimspressuna nánast gjörvalla um yfirlýsingar forseta vors, Vigdísar, í Kínaheimsókninni á sínum tíma. Þar var Halldór Ásgrímsson með henni í för og andmælti ekki svo vitað væri þeim ummælum, að mannréttindi væru afstætt hugtak. Þau tvö skáru sig úr hópi vestrænna lýðræðissinna með þessari yfirlýsingu þá, en nú segist Halldór vera kominn á þá skoðun að mannréttindi séu algilt hugtak, þó hann að vísu þekki þau réttindi enn ekki í sjón. Þegar afmælishátíðatextar utanríkisráðherrans eru nú lesnir mætti vel segja við Halldór Ásgrímsson: "Þú hikar ekki við að gera sjálfum þér upp skoðanir,  sem þú svo í engu ferð eftir við störf þín. Þú svarar ekki þeim erindum, sem til þín er beint varðandi réttindi þegnanna. Gildir þá einu hvort leitað er til Halldórs Ásgrímssonar ráðherra eða Halldórs Ásgrímssonar þingmanns. Báðir eruð þið ónæmir fyrir þeim sjónarmiðum, sem "ræðuskörungurinn" Halldór Ásgrímsson er að gera sér upp. Ræður þínar og greinar um mannréttindamál verða ekki mjög þungar í vasa, en hljóma sem léttvægt glamur og ástríðulaus tillærð hræsnisþula, þangað til þér lærist að þekkja réttindi fólks í sjón og virða þau í daglegu starfi þínu."  Þessu til áréttingar má benda á grein í Degi þann 15. desember 1998 (HVER MAÐUR ER BORINN FRJÁLS) Ávarp í tilefni af fimmtíu ára afmæli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna, 10. desember 1998. (sjá heimasíðu ráðherrans) og aðra grein í Degi þann 8. desember 1998 (Þegnar landsins eiga kröfu til stjórnvalda).