Upphafssķša

* Helstu gönguleišir *

Menningarminjar & saga

Jaršsaga Hengilssvęšisins

Tenglar (krękjur) um sķšuna

 

 Gestabók

 

Sķša uppsett: 07.12.2001

Sķšu breytt: 11.02.2008

 

 

 

 

 

 

 

Fornar götur, stķgar og vöršur; stutt skil gerš į samgöngum um Hellisheiši

Margar žjóšleišir lįgu um Hengilssvęšiš fram eftir öldum. Hellisskaršsleiš liggur frį Kolvišarhóli austur yfir Hellisheiši og nišur hjį Reykjum ķ Ölfusi. Vegur milli hrauns og hlķšar, frį Kolvišarhóli, um Hellisskarš og sķšan austur meš Stóra-Skaršsmżrarfjalli fyrir Bitru, um Žverįrdal og nišur hjį Króki eša Hagavķk. Dyravegur, frį Ellišakoti noršan viš Nįtthagavatn, austur yfir Mosfellsheiši noršan Lyklafells, um Dyradal og Raušuflög og komiš nišur hjį Nesjavöllum. Žetta var ašalvegur žeirra sem bjuggu ķ uppsveitum Įrnessżslu.
 
Gamla Žjóšleišin į Hellisheiši
Žegar minnst er į fornar götur į Hengilssvęšinu er helst aš nefna Hellisheišarveg. En žjóšvegur milli Reykjavķkur og sušurlands hefur lengi legiš um Hellisheiši. Hinn forni žjóšvegur milli Įrnessżslu og Mosfellssveitar lį śr Ölvesi upp Kamba. Af Kambabrśn vestur Hellisheiši og svo um Hellisskarš, noršaustan meginn viš Reykjafell, sem er fyrir ofan Kolvišarhól. Žašan sķšan um Bolavelli og vestur mešfram Hśsmśla. Enn mį sjį djśp för ķ jöršinni, um hraunklappirnar, žvķ aš į sumum stöšum hefur umferš jįrnašra hesta markaš allt aš 20 sm djśp för.

Ljósmyndin sżnir djśp för ķ klöppinni į Hellisheiši, austan meginn viš Reykjafell. Leiš sem hefur veriš kölluš Hellurnar.

 

Gamla Žjóšleišin į Hellisheiši
Mynd sem sżnir för ķ klöppinni į Hellisheiši. Ennžį daginn ķ dag mį rekja žessa fornu leiš į nokkuš löngum vegkafla. Hefur žessi vegslóši veriš kallašur Hellurnar.

 

Vöršurnar į Hellisheiši
Hęttulegt var aš feršast um Hellisheišina enda fórust margir į leiš sinni um žennan veg. Reynt var aš tryggja öryggi feršalanga og žvķ voru vöršur reistar. Ekki er vitaš hvaš vöršurnar į Hellisheiši eru gamlar en fyrstu ritušu heimildir eru aš finna įriš 1703. Og žar segir ķ lżsingu aš vöršurnar į Hellisheiši séu um 100 talsins. Žannig aš eitthvaš af žessum vöršum hafa veriš reistar löngu fyrir žann tķma.

Gamli žjóšvegurinn sker nśverandi žjóšveg en stór hluti af žessari gömlu leiš er enn vöršuš.

Vöršurnar eru meš 50 til 140 metra millibili, fęstar hęrri en 1,5 sm į hęš.

Mynd sem sżnir vöršurnar į Hellisheiši.

 

Vöršur og gata ķ Svķnahrauni
Vöršurnar voru einn helsti öryggisžįttur feršalanga um Hellisheiši en einnig voru sęluhśs į žessari leiš. Heimildir frį įrinu 1703 greina frį vöršu sem nefnd var Biskupsvarša. Biskupsvarša žessi įtti aš hafa veriš ęvaforn, krosshlašin žannig aš fjögur vinkilhorn myndušust viš hana. Var žaš gert til žess aš, aš menn og jafnvel hestur gęti haft skjól viš hana ķ nęr öllum įttum. Varšan stóš vestarlega į heišinni į klapparhól, į hęgri hönd viš veginn, žegar fariš er sušur yfir heišina.

Ef Biskupsvaršan kallašist ęvaforn 1703 žį hefur hśn veriš sjįlfsagt mjög gamalt mannvirki. En upp śr 19 öld var hśn farin aš hrynja. Grjótiš śr Biskupsvöršunni var notaš til aš reisa Hellukofann sem  stendur enn og var frišlżst įriš 1990. Gera mį rįš fyrir aš Biskupsvaršan hafi stašiš žar sem Hellukofinn er nś, veit žaš žó ekki meš vissu.

Mynd af varšašri leiš vestan viš Draugatjörn ķ Svķnahrauni.

 

Vegur į Hellisheiši
Vegur var lagšur um Svķnahraun sumariš 1877 og 1878. Žetta var grjóthlašinn vegur, 10 feta breišur, upphlašinn og pśkkašur meš grjóti. Žetta var tķmamóta framkvęmd žvķ į žessum tķma var gatnagerš į Ķslandi nęsta žvķ óžekkt. 

Kambavegur var lagšur 1879-81 af Eirķki ķ Grjótį, Eirķk Įsmundsson. Sį vegur reyndist afar brattur og erfišur og var žvķ aldrei mikiš farinn. Kambavegur var fęršur til į köflum og lagfęršur mikiš įriš 1894.

Vegur yfir Hellisheiši var lagšur į įrunum 1880 af Eirķki ķ Grjótį. En gamli vegurinn var illfęr vögnum. Meš žessum 10 feta breiša og upphlašna vegi gerši samgöngur um Hellisheiši mun betri og öruggari.

Žessir gömlu vegir eru enn vel greinilegir og er upplagt aš leggja ķ göngu um žessa fornu vegi.

Mynd af hinum gamla Hellisheišarvegi sem lagšur var um 1880.  

 

Gamla Žjóšleišin į Hellisheiši
Ljósmyndin sżnir djśp för ķ klöppinni į Hellisheiši.

Hér hef ég minnst į litiš brot af žeirri sögu sem finna mį um samgöngur į Hellisheiši og Hengilssvęšinu. Meira er ķ vinnslu.

Finna mį fróšleik um feršalög manna um Hellisheiši į sķšu um mannskašar į Hellisheiši.

Myndir AŽE; jśnķ 2006