Húsmúlarétt og Draugatjörn

Húsmúlarétt, Draugatjörn og Sæluhúsatóft undir Húsmúla: gönguleiðir frá Sleggjubeinsdal og leifar gamalla tíma

Stutt leiðarlýsing: Sleggjubeinsdalur - Húsmúli - Draugatjörn - Húsmúlarétt - Sæluhúsatóft.

Stutt gönguleið er frá upphafi gönguleiða við Sleggjubeinsdal að Draugatjörn, en einnig liggur akvegur/línuvegur að Húsmúlarétt og að Sæluhúsinu við Draugatjörn. Húsmúlaréttin telst til menningarminja á svæðinu og sæluhúsið tengist gömlum ferðasögum enda lá gamli þjóðvegurinn þarna um. Vert er að skoða sig þarna um enda fylgir þessu svæði og minjum löng saga.

Hér kemur nánari leiðarlýsing ásamt myndum:

Mynd tekin af Draugatjörn í Svínahrauni úr fjarlægð. Myndin er tekin frá merktri gönguleið á leið um Húsmúla.

Upphaf gönguleiðar er frá Sleggjubeinsdal Leiðin liggur síðan um merkta göngustíga, (bláar vegstikur). Þó ber að gæta sín að missa ekki sjónar á vegstikunum því auðvelt er að falla út af merktu gönguleiðinni. Leiðin liggur um Húsmúla, frammhjá Draugatjörninni í Svínahrauni, um Engidal, Marardal og síðan svo í átt að Dyradal. Þessi leið er um 13 km. Gönguskáli er í mynni Engidals, skálinn Múlasel, sjá síðu um skála á Hengilssvæðinu.

Hér er aðeins gengið að Draugatjörn og að þeim menningarminjum sem þar er að finna.

Gönguferð að Draugatjörn er stutt og auðveld. Þó eins og alltaf þegar gengið er um hálendið þá er nauðsynlegt að vera vel útbúinn. Eitthvað er um mýri og ár á þessari leið.

Húsmúlarétt, gamla þjóðleiðin og fornt sæluhús (tóft) liggur við Draugatjörnina í Svínahrauni. Svínahraun var áður kallað Norðurvellir.

Mynd af Draugatjörn og lækurinn sem fellur úr Tjörninni, Esjan í fjarska og Húsmúli á hægri hönd.

Húsmúlarétt telst til menningarminja á Hengilssvæðinu. Rétt þessi var notuð langt fram á 20. öld. Ekki er vitað með vissu hvað hún er nákvæmlega gömul.

Réttin er hlaðin úr hraungrýti.

Samkvæmt gömlum munnmælum segir að Mosfellingar og Ölfusingar hafi haft sameiginlegan afrétt en þeirri samvinnu hafi lokið er deilur komu upp og lauk með orrustu sem Orrustuhóll á Hellisheiði dregur nafn sitt af. Ekki er þó vitað með vissu hvort atburðurinn hafi átt sér stað í raun og veru.

Mynd af Húsmúlarétt, Draugatjörn og Húsmúli í bakgrunni.

Upplýsingaskilti ásamt leiðarkorti er við Húsmúlarétt.

Gps hnit Húsmúlaréttar N 64°03,037 - V 021°24.811.

Sæluhús hefur verið við Draugatjörn frá fornu fari Enda lá "Gamla þjóðleiðin" þarna um. Einna elstu heimildir eru að finna hér á landi um þetta sæluhús, svo frægt er orðið, frá árinu 1703 og þá líka sögur um magnaða reimleika sem áttu sér stað í þessu sæluhúsi. Til forna var þetta sæluhús kallað "Draugakofinn gamli að Norðurvöllum".

Samkvæmt ferðabók Sveins Pálssonar frá árinu 1793 segir m.a. : Margir hafa dáið í þessum kofa, því oft hafa þeir ekki fundið hann fyrr en þeir voru örmagna af hungri og kulda.

Á þessari mynd má sjá innganginn að sæluhúsinu og greina hluta af veggjum. Á bakvið er Draugatjörn og Húsmúli.

Sökum reimleikanna þá var sæluhúsið fært upp á Kolviðarhól 1844. Að Kolviðarhóli var síðan rekið sæluhús/gistihús fyrir ferðamenn frá 1844 og allt til ársins 1952.

Hér er horft að innganginum að sæluhúsinu. Í baksýn er Húsmúli. Sæluhús þetta hefur ekki verið mjög stórt. Af tóft að dæma þá hefur það verið um 2,15 m x 1,5 m.

Við sæluhúsið er upplýsingaskilti ásamt leiðarkorti.

Gps hnit sæluhússins er: N 64° 03.020 - V 21° 24.642.

En eins og fyrr sagði þá lá gamla þjóðleiðin þarna um. Fjölfarinn en nýr vegur var lagður yfir Svínahraun norðan-vert árið 1878. Gamli vegurinn fylgdi hraunbrúninni og sjást vörður í hrauninu vestan Draugatjarnar. Greinilegir götuslóðar sjást á Hvannavöllum um miðja vegu milli Draugatjarnarinnar og Kolviðarhóls.

Hér er mynd af vörðunum vestan við Draugatjörn. Esjan sést í fjarlægð.

Hægt er að fræðast frekar um gömlu þjóðleiðina á síðunni um fornar götur, stígar og vörður.

Vestur af Húsmúlarétt og Draugatjörn er hlaðinn veggur sem er um 3 til 400 metra langur. Sjá mynd hér fyrir ofan.

Ég fann heimildir sem virðast eiga við um þennan vegg sem var hluti af túngarði hér á árum áður, eða engi frá Kolviðarhóli. En sagt er í þessum heimildum að Guðni Þorbergsson (f. 1863 - d. 1920) fór að búa að Kolviðarhóli 1895. Stækkaði hann túnið og afgirti stórt land undir suðurhlíð Húsmúlans. Við Draugatjörn byrjar mikill grjótgarður hlaðinn úr hraungrýti og liggur hann vestur úr tjörninni á hraunjaðrinum um 250 m og sveigir þá í átt að Húsmúlanum. En veggurinn er alls 463 metra langur. Veggurinn er einföld hleðsla víðast.

Guðni Þorbergsson var vinnumaður og síðan sem gestgjafi á Kolviðarhóli 1895 til 1906. (Saga Kolviðarhóls eftir Skúla Helgason)

Myndir AÞE; október 2002 - maí 2006