Kolviðarhóll

KOLVIÐARHÓLL: gamall áningarstaður ferðalanga um Hellisheiði

Kolviðarhóll er undir Hellisskarði. Kolviðarhóll var vinsæll og nauðsynlegur áningarstaður fyrir þá sem ferðuðust um Hellisheiðina.

Myndin hér fyrir ofan sýnir teikningu Höskuldar Björnssonar af fyrsta Sæluhúsinu að Kolviðarhóli, reist 1844 en rifið 1845. Þetta var eina húsið á hólnum til 1847.

Hinn forni þjóðvegur milli Árnessýslu og Mosfellssveitar lá úr Ölvesi upp Kamba. Af Kambabrún vestur Hellisheiði og svo um Hellisskarð, norðaustan meginn við Reykjafell, sem er fyrir ofan Kolviðarhól. Þaðan síðan um Bolavelli og vestur meðfram Húsmúla.

Kolviðarhóll tengdist hinum forna Hellisheiðarvegi. Hægt er að fræðast frekar um það á síðu um fornar götur og stíga.

Myndin hér fyrir ofan er af fyrsta gestgjafahúsinu á Kolviðarhóli reist 1877. Þessi ljósmynd var tekin 1958.

Fyrir tíma sæluhússins þá taldist vera mjög hættulegt að ferðast um Hellisheiðina og það væri aðeins fyrir mestu ferðagarpa að ferðast þar um nema veðurfærð væri mjög góð. Menn ferðuðust að lágmarki 2-3 saman og þá helst þegar tunglbjart var.

Þó var lítið sæluhús (tóft) skammt frá Húsmúla í Svínahrauni (Norðurvöllum) en það hafði verið síðan á fornöld, elstu ritaðar heimildir þar sem er greint frá því sæluhúsi eru frá 1703. Sjá nánar síðu um Húsmúla.

Máluð mynd af Kolviðarhóli árið 1907.

Þeir gestgjafar sem sátu hvað lengst að Kolviðarhóli, 1906-1935, var Sigurður Daníelsson (f. 1868- d. 1935) og kona hans Valgerður Þórðardóttir (f. 1871- d. 1957). Þau voru þjóðkunn fyrir höfðingjaskap. Þau voru grafin í heimagrafreit að Kolviðarhóli.

Ljósmyndin hér fyrir ofan er af Kolviðarhóli í kringum 1930, en þá var Sigurður og Valgerður búin að breyta húsinu á Kolviðarhóli í stórt og myndarlegt gistiheimili.

Sem dæmi um merka menn sem gistu eða heimsóttu Kolviðarhól. Þá kom Friðrik VIII, danakonungur með miklu föruneyti að Kolviðarhóli sumarið 1907, þar flutti hann ræðu. Séra Matthías Jochumsson gisti oft að Kolviðarhóli á þeim árum sem hann var prestur í Odda. Hannes Hafsteinn, ráðherra, kom nokkrum sinnum og gisti að Kolviðarhóli. Telja mætti fleiri merka menn sem gistu á Kolviðarhóli, en þess má geta að allar stéttir fólks gistu þar og alltaf var þeim vel tekið.

Myndin hér fyrir ofan er af póstlest árið 1909 (Hans Hannesson póstmaður, f. 1867-d.1928) en hann gisti að jafnaði á Kolviðarhóli á póstferðum sínum um Hellisheiðina.

Árið 1938 keypti Íþróttafélag Reykjavíkur Kolviðarhól af Valgerði en fyrirhugað var að gera svæðið að veglegum skíðastað fyrir Reykvíkinga, ásamt að sinna áfram ferðaþjónustu. Þessi starfsemi gekk ekki upp og enginn fékkst til að sinna rekstrinum. Starfsemin leið undir lok árið 1952. Síðan urðu húsin á Hólnum spellvirkjum og óheiðarlegum vegfarendum að bráð. Húsin á Kolviðarhóli voru rifin og jöfnuð við jörðu árið 1977. Þar með lauk margra alda björgunar og áningarstaðar í sögu okkar.

Kolviðahóll nú á dögum, lítið sem ekkert eftir. Sjá má móta fyrir húsagrunninum og eitthvað af rústum.

Mjög líklegt er að þetta svæði verði skemmt enn frekar þegar framkvæmdir á Hellisheiðarvirkjun muni hefjast. En það á þó eftir að koma síðar í ljós.

Ljósmyndin hér fyrir ofan er af grafreit gestgjafanna, Sigurðar og Valgerðar, á Kolviðarhóli.

(GPS punktur Kolviðarhóls 64°02.367 N - 21°23.628 V)

Heimildir um Kolviðarhól er að finna í bók Skúla Helgasonar, Saga Kolviðarhóls, 1959.

Myndir: Úr bókinni "Saga Kolviðarhóls" eftir Skúla Helgason. Ljósmyndir AÞE; mars 2004