Upphafssķša

* Helstu gönguleišir *

Menningarminjar & saga

Jaršsaga Hengilssvęšisins

Tenglar (krękjur) um sķšuna

 

 Gestabók

 

Sķša uppsett: 07.12.2001

Sķšu breytt: 11.02.2008

 

 

 

 

 

 

 

MANNSKAŠAR Į HELLISHEIŠI; saga feršalanga um hinn forna Hellisheišarveg

Hellisheišarvegur hefur veriš fjölfarinn fjallvegur um aldarašir, ķ dag žegar viš feršumst um ķ heitum, öruggum bķlum okkar er erfitt aš gera sér grein fyrir žvķ hvaš forfešur okkar hafa žurft aš leggja į sig til aš komast į milli staša. Į žessum fjallvegum var oft hįš barįtta upp į lķf og dauša, enda voru mannskašar į Hellisheiši tķšir. Ekki er hęgt aš segja meš vissu hversu margir hafa dįiš į ferš sinni um Hellisheiši. Engar heimildir eru til um mannskaša fyrir lok 18. aldar. Ónįkvęmar ritašar heimildir og frįsagnir af mannsköšum eru aš finna ķ annįlum. En oft var stašsetning žessara mannskaša ekki nįkvęmari en svo aš ķ heimildum var skrįš, aš žetta margir menn hefšu oršiš śti į Sušurlandsfjóršungi, svo dęmi séu tekin. Hér er ein stutt dęmisaga um feršalög um Hellisheiši.
Varša į Hellisheiši
Um mišja 19. öld fóru žrjįr manneskjur śr Ölvesi į grasafjall vestur į Hellisheiši og ķ Hengladali. Fólk žetta var bóndinn į Hvoli, unglingspiltur og kerling ein viš aldur, er um fjölda įra hafši fariš til grasa į žessar stöšvar *(1). Žau voru žrjį sólarhringa ķ feršinni og lįgu viš tjald. Kvöld eitt, er žau komu ķ tjaldstaš, hafši bóndinn meš sér gamlan göngustaf um tveggja įlna langan, snjįšan mjög og feyskinn. Kvašst hann hafa fundiš stafinn, reistan upp viš hraunskśta žar allfjarri. Kerling spurši bónda, hvort hann treysti sér aš finna stašinn, žar sem stafurinn hefši veriš. Hann kvašst mundu geta žaš. Fżsti kerlingu mjög aš fara žangaš, og varš žaš śr, aš žau fóru öll og fundu stašinn. Er žau litu inn ķ hraunskśtann, sįu žau aflanga mosahrśgu. Žau hróflušu viš henni; kom žį ķ ljós, aš undir henni var mannsbeinagrind, en mosahrśgan hafši meš tķma og įrum myndast ofan į žeim. Voru nś beinin tķnd upp ķ poka og flutt fram ķ Ölves og nokkru sķšar grafin ķ Arnarbęliskirkjugarši į messudegi.
Śr Hengladölum
Nóttina eftir aš beinin voru grafin, dreymdi bóndann į Hvoli, sem fann žau, aš mašur kęmi til hans. Kvašst hann vera sį, er beinin įtti, žakkaši bónda fyrir aš hafa flutt žau ķ vķgša mold. En um leiš otaši hann fram öšrum fętinum og kvartaši um, aš žar vantaši fremsta köggulinn į stóru tįna. Ķ žrjįr nętur dreymdi bóndann sama drauminn, og bar draumamašur sig mjög illa. Sagši žį bóndi drauminn kerlingunni, er meš honum var, žegar beinin fundust. Kerling rįšlagši honum aš fara vestur į heišina, žar sem beinagrindin hafši legiš, og leita köggulsins, og žaš gerši bóndi. Eftir nokkra leit fann hann beiniš og hafši heim meš sér. Žegar nęst var messaš ķ Arnarbęli, hafši bóndinn köggulinn meš sér ķ vestisvasa sķnum. Žegar messan var śti, laumaši hann köggulinum svo lķtiš bar į ofan ķ nżorpiš leiši. Eftir žaš gerši sį dauši ekki vart viš sig.
Var nś spurn haldiš fyrir um, hver sį hefši veriš, er žarna hafši beinin boriš. Var žaš hald flestra, aš žau vęru af manni, er śti varš į heišinni fyrir 36 įrum og var śr Biskupstungunum. Samkvęmt žvķ hefur žaš gerst į įratugunum 1820 til 1830.

 

Žótt fögur séu fjöllin vor, feikn žau marga geyma, um fannir liggja frešin spor, feigšin į žar heima.  

Grķmur Thomsen

*1: "Aš fara til grasa" gęti įtt viš aš tķna jurtir sem hafa lękningamįtt.

Saga Kolvišarhóls eftir Skśla Helgason, Myndir AŽE; Jślķ 2006