|
| |
|
nesjavellir;
Saga byggðar af gamla Nesjavallabænum |
|
| Þó saga byggðar á Nesjavöllum sé ekki
ýkja löng sjást um hana allmiklar minjar. Ein ástæða þess er
sú að Nesjavallabærinn hefur ekki alltaf staðið á sama stað.
Fyrsta bæinn reisti Þorleifur Guðmundsson úr landi Nesja.
Hann var bóndi þar en fæddur 1770 í Norðurkoti í Grímsnesi.
Líklegt er að hinn fyrsti Nesjavallabær hafi verið byggður
rétt fyrir 1820 á gamalli selstöðu, Vallaseli. |
|
 |
| Sagt var að Þorleifur hafi flutt bæ sinn
eftir að fyrri kona hans, Guðrún Magnúsdóttir frá Sýrlæk í
Flóa, drukknaði í Þingvallavatni. Gat hann þá ekki hugsað
sér að sjá út á vatnið þar sem slysið vildi til. Þorleifur
giftist aftur eftir að hann flutti að Nesjavöllum. Seinni
kona hans hét Guðný Bjarnadóttir og komust 9 börn þeirra á
legg en fyrir átti Þorleifur 5 börn. Hann andaðist á
Nesjavöllum 8. janúar 1836. Þá tók við búi Grímur, sonur
hans. Hann var annálaður fyrir refaveiðar og var atorkumaður
mikill. Hann byggði bæinn upp á nýjum stað, syðst á
Völlunum, skammt frá sem hann er nú. Ástæða flutningsins er
talin sú að erfitt var með vatnsból á þessum stað. Sunnan
við syðstu tóftina er þó svolítill mýrarpyttur og er
hugsanlegt að það hafi verið vatnsból elsta bæjarins.
Nesjavellir voru erfið jörð hvað heyskap varðaði og dugði
ekki hey það sem náðist af túni í engjum. Því þurftu bændur
hér oft að sækja heyskap langar leiðir, bæði niður í Ölfus
og í Mosfellssveit. Líklega hefur oft verið gestkvæmt og
mannmargt á Nesjavöllum því bærinn var forðum þjóðbraut, þá
er farinn var hinn forni Dyravegur. |
|
 |
| Tóftirnar sem hér sjást tilheyra að hluta
elsta bæjarstæðinnu, þar sem Þorleifur byggði. Þó hefur
greinilega verið byggt aftur á gamla bæjarhólnum eftir að
bærinn var fluttur sunnar á vellina. Þar var beitarhús fram
eftir 20. öld eins og glögglega má sjá á stærstu tóftinni,
þeirri í miðið. Þar er enn sjáanlegir tveir garðar eftir
endilöngu og hlaða hefur verið í norðvesturenda. Veggirnir
sem sjást norðan hlöðunnar eru leifar heygarðs. |
|
 |
| Í jarðarbók Árna Magnússonar frá 1708
segir að jörðin Nesjar hafi átt þrjár selstöður í landi sínu
og nefndust selin Kleifarsel, Klængssel og Vallasel. Sé
tekið mið af lýsingum er líklegast að hið síðarnefnda hafi
verið hér á þessum stað en bærinn verið byggður á
selstæðinu. Slíkt var algengt, enda selstæðin valin með
tilliti til beitar í nágrenninu, vatnsbóla og gjarna
einhverra slægna, líkt og venjuleg bæjarstæði. |
|
 |
| Myndin hér fyrir ofan sýnir
Þingvallavatn, horft er í átt að Hestvík. Tanginn, (eyjan)
sem sjá má á miðri mynd heitir Klumba. |
|
 |
|
|
|
Myndir AÞE, upplýsingar fengnar af upplýsingaskilti við
Nesjavelli. Júlí 2006 |
|
