|
| |
|
Ölfusvatn; landnámsjörð, menningarminjar og saga |
|
|
 |
| Ölfusvatn hefur verið í
eyði frá 1947. Bærinn hefur einnig verið kallaður Ölvisvatn, er getið í fornum heimildum og því má ætla að búið
hafí verið við Ölfusvatn óslitið frá
landnámsöld.
Bæjarstæði Ölfusvatns er einstakur minjastaður og óskaddaður
að mestu leyti. Bærinn fór í eyði áður en byrjað var að beita stórvirkum
vinnuvélum við sléttum túna og byggingar. Á Ölfusvatni er því óskemmdur
bæjarhóll - upphlaðnar leifar af bæjarhúsum síðustu 1000 ára og útihúsatóftir og
garðleifar sem gefa hugmynd um forna búskaparhætti. Bæjarstæðið eða bæjarhóllin
er mjög greinilegur og má enn greina í honum herbergja- og húsaskipan síðasta
bæjarins. Enn fremur sjást leifar nokkurra útihúsa í túninu. Uppbyggð heimreið
liggur heim að bænum en framan eða austan við hann voru kálgarðar. |
|
 |
| Samkvæmt Landnámabók hét
Þingvallavatn hér áður fyrr Ölfusvatn. En eftir að Þingið kom saman að
Þingvöllum var heiti vatnsins breytt í Þingvallavatn. Jörðin Ölfusvatn
er getið í fornum heimildum og samkvæmt þeim var stórbýli á
jörðinni. Sóknarkirkja var byggð við Ölfusvatn í kringum 1200, var hún ein sú minnsta á landinu. Er sóknarkirkjan að Ölfusvatni
lagðist niður í kringum 1600 þá flutti sóknin til Úlfjótsvatnskirkju. Í
dag er ekki vitað með vissu hvar Ölfusvatnskirkja stóð. En síðastu merki
þeirra kirkju og kirkjugarðs sáust í byrjun 18. aldar.
Upplýsingar fengar af upplýsingaskilti við
Ölfusvatnsbæinn. |
|
 |
| Margar merkilega minjar má
finna við Ölfusvatn. Í brekkurótum í túninu vestan við bæjarstæðið er
grágrýtissteinn með áletrinu, VES 1736. Líklegt er að þetta sé fangamark
einhvers og síðan ártalið.
Steinninn er nú nær hulinn jarðvegi. Þessi steinn var friðlýstur árið
1927.
Ekki fann ég steininn er ég skoðaði mig
þarna um í júní 2006, gera má ráð fyrir því að hann sé nú með öllu
hulinn.
Um 2 metrum austan frá framhlið bæjarins
er að finna stein, svokallaðann Blótstein. Getgátur eru fyrir því að
steinn þessi hafi verið í hofi Grímkels Goða eða jafnvel staðið fyrir
dyrum hinnar fornu Ölfusvatnskirkju og í steininum hafi verið vígt vatn.
Það er ekki vitað með vissu hvert hlutverk þessa steins hafi verið.
Myndin hér til vinstri er af þessum
umrædda Blótstein.
|
|
 |
| Í túni Ölfusvatns eru tvö
örnefni sem minna á hinn forna goða, Grímkel. Annars vegar
er það Grímkelsgerði sem nú er ógreinilegur garðstubbur, sem
liggur í boga suðvestur af gamla bænum. Og hins vegar
Grímkelsleiði. Þar er talið að Grímkell hafi verið grafinn.
Það er þó ekki vitað með vissu.
Bæði Grímkelsgerði og Grímkelsleiði var
friðað 1898.
Fleiri gerði sem nú eru horfin voru á
túninu við bæinn, þau voru kölluð Utastagerði, Heimastagerði og
Stöðulgerði. Mógrafir voru norðan við túnið, í Bæjarmýri og sjást
grafirnar enn. |
|
 |
| Hér hef ég stiklað á því helsta
um Ölfusvatn en frekari fróðleik má finna á upplýsingaskilti sem er við
staðinn og svo að sjálfsögðu í sögubókum.
Mynd sýnir veg sem liggur frá bílastæði að
bænum. Horft í átt að bílastæði og upplýsingaskilti.
GPS hnit: Bílastæði við upplýsingaskilti:
N 64° 07,294 - V 021° 07.348.
GPS hnit: Ölfusvatn - bærinn: N 64° 07,355
- V 021° 07.512. Síða um
gönguleiðir frá Ölfusvatni, sjá hér. |
|
|
Myndir AÞE; júní 2006 |
|
