UpphafssÝ­a

* Helstu g÷ngulei­ir *

Menningarminjar & saga

Jar­saga HengilssvŠ­isins

Tenglar (krŠkjur) um sÝ­una

 

 Gestabˇk

 

SÝ­a uppsett: 07.12.2001

SÝ­u breytt: 11.02.2008

 

 

 

 

 

 

 

┌tilegumannab˙sta­ur Ý Engidal; ■jˇ­s÷gur e­a sannar sagnir og Švintřri

═ Engidal er hellir sem er talinn vera Švaforn ˙tilegumannab˙sta­ur. Tali­ er a­ Eyvindur Jˇnsson og MargrÚt SÝmonardˇttir hafi hafst vi­ Ý ■essum helli Ý seinni ˙tleig­ ■eirra, vori­ 1678. Eyvindur ■essi kom um einni ÷ld ß undan ■eim Fjalla-Eyvindi sem flestir kannast vi­. En ■eir voru alnafnar.

Lř­ur Bj÷rnsson, sagnfrŠ­ingur, kanna­i hellir ■ennan og Ý framhaldi af ■vÝ fann hann annan hellir ß svipu­um slˇ­um. ═ ■essum hellum mßtti finna ummerki mannvistarleifa.

Hellissk˙ti Engidal
400 metrum nor­an vi­ sŠluh˙s Orkuveitu ReykjavÝkur Ý Engidal (sjß nßnar um skßla ß HengilssvŠ­inu) er umrŠddur hellir. Hellir ■essir er efst Ý mˇbergshn˙knum og snřr hellissk˙tinn Ý su­ur og blasir hann vi­ frß SŠluh˙sinu. Hellirinn er um 5 m brei­ur og 1,20 m ß dřpt.  HŠ­in er um tveir metrar og nokku­ jafn. Hle­slurnar sem hafa veri­ fyrir opinu a­ hellinum eru a­ miklu leyti hrundar en ■ˇ eru um 50 sm hß hle­sla sem stendur eftir.

Ljˇsmyndin sřnir hellissk˙tann og hle­slurnar a­ innganginum.

 

Hle­slur og inngangur
SagnfrŠ­ingurinn Lř­ur Bj÷rnsson segir frß hle­slu fyrir hellismunna Ý Engidal.

 "Mˇbergsklettarani gengur af Marardal me­fram Engidalsß.  Hann er mj÷g ve­ra­ur og hŠ­ˇttur.  Vi­ gengum Ý fyrstu ni­ur me­ ßnni, en rÚ­umst sÝ­an til uppg÷ngu ß klettaranunum ne­arlega e­a Ý ne­stu lŠg­inni ß honum.  ┴sgeir [S. Bj÷rnsson] ů benti mÚr fljˇtlega eftir a­ upp var komi­ ß hellisgj÷gur ů Stuttur sp÷lur var a­ hellisgj÷grinu ů Ůarna voru ˇtvÝrŠ­ar mannvirkjaleifar.  Veggur haf­i veri­ hla­inn fyrir munann, og var talsver­ur hluti hans enn uppistandandi.  Dyr voru ß veggnum.  Efsti hluti veggjarins var ■ˇ hruninn.  Nokkur grˇ­ur haf­i fest rŠtur milli steina Ý hle­slunni".

┴ myndinni mß sjß hle­slurnar fyrir hellinum.

 

Hle­slur og gˇlf Ý hellinum
Fer­afÚlagi­ ┌tivist stefndi ß ■ennan helli 26. oktˇber 1986 og skřra lei­angursmenn svo frß; "Engin greinileg ummerki sjßst Ý hellinum um eldamennsku, en ■ˇ kunna tveir steinar Ý gˇlfi til vinstri vi­ inngang a­ vera frumstŠ­ar hlˇ­ir."  Hellissk˙tinn sjßlfur er 5 m brei­ur og um 2,5 m hßr.  Hann sl˙tir varla meir en 1-1,5 m fram a­ ofan.  Til hli­anna vi­ hellisopi­ (■.e. austan og vestan vi­) ganga mˇbergsranar fram og eru a­eins um 2 m ß milli ■eirra um 4 m sunnan vi­ hle­sluna.  Ne­an vi­ ■essar ytri "dyr" er allbratt upp a­ hellinum, slÚttar mˇbergshellur, en ■ˇ vel fŠrt.  Innan vi­ ■Šr er minni halli og laust grjˇt Ý botninum og gŠti sumt af ■vÝ veri­ ˙r hle­slum fyrir sk˙tanum.  Fyrir honum eru ■rj˙ stˇr bj÷rg sem tŠplega hafa veri­ fŠr­ til af m÷nnum, en ofan ß tveimur ■eim vestari er hle­sla me­ minni steinum.  Smßhle­sluleifar eru einnig ß austasta bjarginu. fast upp vi­ hellisvegginn.  Innan vi­ bj÷rgin og hle­slurnar er um 1 m brei­ skora og er botninn ■ar allslÚttur.  ═ ■essum helli hefur veri­ ßgŠtt skjˇl fyrir ÷llum ßttum ÷­rum en sunnanßtt en ˇlÝklegt er a­ hla­i­ hafi veri­ alveg fyrir hann e­a a­ menn hafi hafst ■ar vi­ a­ sta­aldri.  ┌tsřni er mj÷g gott ˙r ■essum helli yfir Engidal og Nor­urvelli og gŠti veri­ a­ ■a­ hafi einhverju rß­i­ um a­ ■arna hafi menn komi­ sÚr upp skjˇli.

Myndin hÚr til vinstri sřnir gˇlfi­ Ý hellinum og hle­slurnar sem eru fyrir opinu. Gps hnit hellisins er: 64░ 05.102 N - 21░ 21.923 V 

 

Inngangur og hle­slur a­ minni hellinum
Hinn hellirinn sem minnst er a­eins 40 metrum frß "stˇra" hellinum og a­eins ne­ar. Sß hellir er mun ■rengri og dřpri, um 3 m langur, 2 m brei­ur og 1,25 m hßr. En hle­slur eru fyrir mynni ■essa hellis einnig. Mj÷g gott skjˇl hefur veri­ ˙r ■essum helli og hefur hann veri­ ßkjˇsanlegt svefnstŠ­i en hann er mj÷g ■rifalegur og mj˙k m÷l er ß gˇlfi hellisins.

Ekki fann Úg neinar a­rar mannvistarleifar Ý helli ■essum. Myndin sřnir hellismunnan og hle­slur fyrir innganginum.

 

Hellirinn, sÚ­ inn
Lř­ur minnist ß a­ m÷gulegt sÚ a­ hle­slur ■essar hafi veri­ skjˇl fyrir hreindřravei­imenn e­a skřli fyrir nautreka en tr˙legast finnst honum ■ˇ a­ ■essir hellar hafi veri­ skjˇl fyrir Fjalla-Eyvind og MargrÚti Ý seinni ˙tleg­ ■eirra, vori­ 1678.

En minnst er ß ■a­ ßr Ý annßlum: Eyvindur nokkur, giptur, hljˇp ˙r Ílfusi me­ annars manns konu vestur, og t÷ldu sig fyrir ektahjˇn: nß­ust, voru h˙­strřkt og a­skilin.  Ůau tˇku sig aptur saman, l÷g­ust ˙t Ý Henglafj÷llum, nß­ust og voru rÚttu­ ß ■essu al■ingi." Fitjaannßll  ═A II, 247.  sbr. Hestsannßl ═A II, 512.  1678: "H÷ggvinn ma­ur ß al■ingi, hÚt Eyvindur Jˇnsson, er hlaupi­ haf­i ˙r Ílvesi frß konu sinni me­a a­ra konuvestur undir J÷kul og hÚldu sig ■ar fyrir hjˇn, fˇru sÝ­an ■a­an og fundust vi­ hellir ß Mosfellshei­i fyrir ofan Mosfellssveit og lif­u vi­ kvikfjßrstuld.  Konan hÚt MargrÚt SÝmonsdˇttir; henni drekkt Ý Íxarß. 

═ ■essari frßs÷gn er minnst ß helli ß Mosfellshei­i, hÚr ß hugsanlega ßtt vi­ umrŠddu hella Ý Engidal. Myndin sřnir hvernig umhorfs er inn Ý hellinum.

 

Horft ˙t um hellinn
Ůau h÷f­u veri­ strřkt veturinn fyrir og lßtin ■ß laus, en tˇku sig saman, ■ß vora­i og l÷g­ust ß nřju ß fj÷ll."  Setbergsannßll, ═A IV, 119-1220.  Dau­adˇmurinn er prenta­ur Ý Al■ingisbˇkum ═slands VII, 403 og segir ■ar a­ ■au sk÷tuhj˙ hafi veri­ h÷ndlu­ "Ý einum hellir su­ur undan Erfiseyjarseli Ý Kjalarnes■ingi og teknar ■ann 20. Octobris [1677] me­ fˇla af nautakj÷ti og ÷­rum hlutum [voru sÝ­an dŠmd fyrir 3 hˇrdˇmsbrot og burthlaup ˙r hÚra­inu ß Bakkßrholts■ingi og ˙ttˇku lÝkamlega refsingu ß Kˇpavogi 3.12.1677 fyrir ˙tileguna og ■ar af hnÝgandi ■jˇfna­ar a­bur­i, ■ar efti voru ■au afleyst af biskupinum og Eyvindur tekinn aftur af konu sinni] N˙ er sÝ­an svo til falli­ upp ß nř, a­ ■essar vandrŠ­apersˇnur tˇku sig aftur til ˙tilegusamvista og fundust bß­ar Ý einni rekkju og einu hreysi undir bjargsk˙ta nokkrum Ý Ílvesvatns landeign af Ůorsteini Jˇnssyni og ÷­rum ßtta m÷nnum.  Voru svo teknar og sÝ­an Ý fangelsi forvara­ar [og voru ■au svo str÷ffu­ af lÝfinu eftir Stˇradˇmi 3.

Horft er ˙t um hellinn, sjß mß hle­slurnar sem eru fyrir opinu. Gps hnit ■essa hellis er: 64░ 05.037 N - 21░ 21.861 V

Einnig eru til sagnir um ˙tilegumenn sem hÚldu til Ý helli Ý Henglinum, en hŠgt er a­ frŠ­ast nßnar um ■a­ ß sÝ­u um ┌tilegumenn Ý Henglinum.  

Ljˇsmyndir AŮE; ßg˙st 2006, heimildir Lř­ur Bj÷rnsson sagnfrŠ­ingur og Fer­afÚlagi­ ┌tivist (1986)